Al la versio por grandaj ekranoj

MONATO-konvencioj

Ofte ekzistas en Esperanto pluraj manieroj por esprimi sin (la franca/Franca lingvo, Francujo/Francio, komputilo/komputoro, ktp/k.t.p.). Por protekti la unuecan karakteron de la revuo, MONATO listigis konvenciojn pri multaj tiaj okazoj. La sekvaj konvencioj estas aplikataj plej strikte ĉe raportoj, malpli strikte ĉe leteroj kaj eĉ malpli strikte ĉe noveloj kaj rakontoj.

Enhavtabelo

Ŝtatonomoj
Organizaĵoj kaj sigloj, traktatoj
Premioj k.s.
Propraj nomoj
Transskriboj
Uskleco de propraj nomoj
Valutoj
Nombroj
Mezurunuoj
Referencoj
Datoj, tempo kaj daŭro
Interpunkcio
Kursivigo kaj dikigo
Prononcindikoj
Leksikaj konvencioj
Sintaksaj konvencioj
Oftaj eraroj
Novaj kaj aktualaj terminoj
... kaj aliaj konsideroj
Teknikaj konvencioj por kunlaborantoj de MONATO

Ŝtatonomoj

MONATO sekvas la rekomendojn el 2009 de la Akademio de Esperanto. Se la Akademio citas formojn en -io kaj en -ujo, MONATO uzas la -io-formojn.

Notu ankaŭ:
Esperantujo (kaj ne „Esperantio”)
Honkongo (kaj ne „Hongkongo”)
Eŭskio (kaj ne „Vaskio”)
Sovetio (aŭ Sovet-Unio)

Al la enhavtabelo

Organizaĵoj kaj sigloj, traktatoj

ABE Afrika Banko por Evoluo
AL Araba Ligo
ASAN Asocio de Sudorient-Aziaj Nacioj
ALA Afrika Liberkomerca Areo
AU Afrika Unio
BR Brita Regnaro (Commonwealth of Nations)
EEA Eŭropa Ekonomia Areo
EFSF Eŭropa Fonduso por Stabiligo Financa
ELKA Eŭropa Liber-Komerca Asocio
Eŭropa Patent-Oficejo
EU Eŭropa Unio
FIFA Federacio Internacia de Futbalo Asocia
ĜKDK Ĝenerala Konvencio pri Dogano kaj Komerco
IAE Internacia Asocio por Evoluigo
IAEA Internacia Atom-Energia Agentejo
IBRE Internacia Banko por Rekonstruo kaj Evoluigo
ICAO Internacia Civil-Avia Organizaĵo
IFK Internacia Financa Korporacio
ILO Internacia Labor-Organizaĵo
IMF Internacia Mona Fonduso
IOMK Interregistara Organizaĵo por Marafera Konsultado
IPCC Interregistara Grupo pri Klimatŝanĝiĝo
IPTEJInternacia Pun-Tribunalo por Eksa Jugoslavio
IRA Irlanda Respublikisma Armeo
ITU Internacia Telekomunika Unio
KE Konsilio de Eŭropo
KKG Kunlabora Konsilio de la Golfo
KSŜ Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj
KUNKEKonferenco de UN pri Komerco kaj Evoluigo
MNF Monda Natur-Fonduso (angle WWF)
MOK Monda Organizaĵo pri Komerco
MOM Monda Organizaĵo pri Meteologio
MOS Monda Organizaĵo pri Sano
MOSB Monda Organizaĵo pri Sano de Bestoj
MOT Monda Organizaĵo pri Turismo
NALKANord-Amerika Liber-Komerca Asocio
NATO Nord-Atlantika Traktat-Organizaĵo
OAPELOrganizaĵo de Arabaj Petrol-Eksportaj Landoj
OAŜ Organizaĵo de Amerikaj Ŝtatoj
OAU Organizaĵo por Afrika Unueco
OEKE Organizaĵo por Ekonomiaj Kunlaboro kaj Evoluigo
OIK Organizaĵo de Islama Kunlaboro
ONA Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo
OPEL Organizaĵo de Petrol-Eksportaj Landoj
OSKE Organizaĵo pri Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo
Orienta Partnereco (Armenio, Azerbajĝano, Belorusio, Kartvelio, Moldavio kaj Ukrainio)
Sekureca Konsilio (de UN)
SAEK Sud-Afrika Evolu-Komunumo
SKM Suda Komuna Merkato
Ŝanhaja Organizaĵo por Kunlaboro (Barato, Ĉinio, Kazaĥio, Kirgizio, Pakistano, Rusio, Taĝikio kaj Uzbekio)
Traktato pri Kompleta Malpermeso de Nukleaj Testoj
UN Unuiĝintaj Nacioj
UneskoOrganizaĵo de UN por Edukado, Scienco kaj Kulturo
UNIDOOrganizaĵo de UN pri Industria Disvolvado
UPU Universala Poŝta Unio
Viŝegrada Grupo (Ĉeĥio, Hungario, Pollando kaj Slovakio)

Al la enhavtabelo

Premioj k.s.

  1. Nobel-premio pri, Nobel-premiito ...
  2. Premio de ĝusta vivmaniero (Right Livelihood Award, Right Livelihood-priset)
  3. Premio pri Tutmonda Klimat-Agado de UN (UN Global Climate Action Award, Premio de la Acción Mundial sobre el Clima de la ONU, Prix de l’action climatique mondiale de l’ONU)

Al la enhavtabelo

Propraj nomoj

Jen estas listeto de personaj nomoj (eventuale kun la prononco) pri kiuj ofte estas dubo:

  1. Abdel Fattah es-Sisi
  2. Abe Ŝinzo
  3. José María Aznar [ĥosé maria asnár]
  4. Tony Blair [teŭni blea]
  5. Gordon Brown [godan braŭn]
  6. Jean-Pierre Chevènement [ĵapjér ŝevenemán]
  7. Jacques Chirac [ĵak ŝirák]
  8. Charles de Gaulle [ŝarl de gol]
  9. Cirilo kaj Metodio
  10. Recep Tayyip Erdoğan [reĝep tajip érdoan]
  11. Pim Fortuyn [fortéjn]
  12. Indira Gandhi
  13. Mahatma Gandhi
  14. Jörg Haider [jerg hajda]
  15. Sadam Husajn [sadám husájn]
  16. Ĥatami [ĥatamí]
  17. Lionel Jospin [lionél ĵospén]
  18. Slobodan Milošević [milóŝeviĉ]
  19. Muhamado*
  20. Jawaharlal Nehru
  21. Gerhard Schröder [ŝreder]
  22. Javier [ĥabjér] Solana
  23. Rabindranath Tagor
  24. Margaret Thatcher [mágaret faĉe]
  25. Greta Thunberg [tunberj]
  26. Josip Broz Tito
  27. Jakob von Uexküll [fon ikskil]
  28. Lech Wałęsa [leĥ vaŭensa]
  29. Maŭ Zedong

* MONATO decidis pri la uzo de la formo Muhamado, kiun rekomendas la plimulto de la spertuloj pri la araba lingvo. Tamen se aŭtoro preferas uzi la klasikan zamenhofan formon Mahometo, tiu ne estos korektita.

Orient-aziaj nomoj

Se en orient-aziaj nomoj estas kutime mencii unue la familian nomon kaj poste la propran, MONATO konservas tiun sinsekvon. Se aŭtoro tamen volas devii de tiu regulo por sia propra nomo, tiu deziro estos respektata.

Al la enhavtabelo

Transskriboj

Vortojn en ne-latinidaj alfabetoj MONATO transskribas, krom en esceptaj okazoj, ekzemple en la rubriko „Lingvo” por montri la veran formon de nelatinidaj signoj.

Transskribo de ĉinaj nomoj

Por transskribi ĉinajn nomojn MONATO uzas la sistemon de El Popola Ĉinio.

Transskribo de rusaj nomoj

Rusaj nomoj estas transskribataj jene:

    а = a
    б = b
    в = v
    г = g
    д = d
    ж = ĵ
    з = z
    и = i
    й = j
    к = k
    л = l
    м = m
    н = n
    о = o
    п = p
    р = r
    с = s
    т = t
    у = u
    ф = f
    х = ĥ
    ц = c
    ч = ĉ
    ш = ŝ
    э = e
   щ = ŝĉ: Vereŝĉagin, Ŝĉusev, Ŝĉebetovka, Blagoveŝĉensk;
   ы = i: Kujbiŝev, Ribakov, Siktivkar, Groznij, Beliĥ, Ĉernovci;
   е =
         * e post konsonantoj: Fedorenko, Vasilevskij, Iĵevsk, Tuapse;
         * je en aliaj okazoj: Jesenin, Dmitrijev, Mendelejev, Gurjev;
   ё =
         * o post л, ш, щ, ч: Mogilov, Gumilov, Liĥaĉov, Ŝĉolkovo;
         * jo en aliaj okazoj: Jolkin, Fjodorov, Okajomov, Solovjov;
   ю =
         * u post л, ш, щ, ч: Ludmila, Lubimov, Iluŝin, Kluĉi, Mamlutka, Luba;
         * ju en aliaj okazoj: Jutkeviĉ, Neftejugansk, Izjum, Temrjuk, Vjugin;
   я =
         * a post л, ш, щ, ч: Ĉelabinsk, Polana, Ŝalapin, Lapunov, Gala;
         * ja en aliaj okazoj: Jalta, Krasnojarsk, Pjatigorsk, Uljanovsk, Tatjana, Majja;
   ь =
         * antaŭ 'и', 'о' – j: Iljiĉ, Zaĥarjin, Ruĵjin;
         * alie estas ellasata: Grigorjev, Prokofjev, Oĵerelje, Darja; Tiraspol, Uralsk, 
           Ilmen, Ĥarkov, Ust-Labinsk ks.;
   ъ estas ellasata: Podjablonskij, Objaĉevo, Izjurov.

Transskribo de ukrainaj nomoj

La supraj reguloj pri la rusa validas ankaŭ por la ukraina, kun escepto de:

    La litero г, el la rusa transkribata per g, el la ukraina transskribiĝas kiel h. 
    La maloftan sonon g en ukraina oni skribas per alia litero, nome ґ.
    і kaj и en la ukraina ĉiam transskribiĝas kiel i. La ukraina litero ї, ne ekzistanta
    en la rusa, transskribiĝas kiel ji, sed post vokaloj oni ankaŭ povas transskribi ĝin per i
    La litero е ĉiam transskribiĝas per e. Per je oni transskribu nur la unike ukrainan literon є

Uskleco de propraj nomoj

MONATO uzas majusklojn por propraj nomoj, ne por adjektivoj aŭ adverboj derivitaj de ili. Tio validas ankaŭ por la vortoj „esperanta” kaj „esperante” derivitaj de Esperanto.
Per komencaj majuskloj oni skribas nur verajn nomojn de personoj, asocioj, kompanioj, landoj ktp. Aŭtoroj tre ofte forgesas aŭ neglektas tion, do la redaktoro devas korekti, ĉar revuo aspektu unueca. Ni ne povas toleri, ke en unu artikolo „la Franca ministro nomis la Teron rubujo” kaj en alia „la brita ministro opinias, ke la tero ...”. La regulo tamen estas simpla. MONATO uzas majusklojn nur por propraj nomoj: Marso, Mitterrand, Kanado. Sed: la dua mondmilito, la hispana ministro, la tero, la francoj. Se propra nomo konsistas el pli ol unu vorto, oni skribas nur la unuan vorton, la substantivojn kaj adjektivojn per komenca majusklo, sen citiloj: Nigra Maro, Arkta Oceano, Monto Blanka, Bonespera Kabo, Beringa Markolo, Unuiĝo Franca por Esperanto.

Noto: por uskleco post dupunkto vidu ĉe Interpunkcio.

Al la enhavtabelo

Valutoj

Por valutoj MONATO ne uzas la simbolojn €, £, $ ktp, sed la plenajn nomojn: la eŭro, la brita pundo, la usona dolaro. Nur en tabeloj oni povas uzi ilin, se la signifo de la simboloj klare montriĝas el la teksto.

Al la enhavtabelo

Mezurunuoj

MONATO uzas la „Internacian sistemon de unuoj”, se temas pri rezulto de mezurado, ekzemple „La distanco inter A kaj B estas 120 km.” Se tamen temas pri ronda cifero en alia mezursistemo, oni uzas tiun alian sistemon kun parenteza aldono de la valoro en la internacia sistemo, ekzemple „La maksimuma permesita rapideco sur usonaj ŝoseoj estas plejparte 65 mejloj hore (ĉ. 105 km/h).”

Al la enhavtabelo

Nombroj

  1. Kvantoj
    1. Nombrojn de nulo ĝis dek oni skribas per literoj, se ne temas pri decimaloj. Oni skribas per ciferoj la pli altajn kvantojn: ses-cilindra motoro, dek eŭroj sed inter la 11 unuaj, oni vendis 16 450 ekzemplerojn
    2. Pro kohereco oni skribas ĉiujn kvantojn de la sama serio per ciferoj, se almenaŭ unu estas pli granda ol dek: 5 libroj, 9 kajeroj kaj 15 skribiloj
    3. Por eviti nulojn, oni skribas la vortojn „miliono” aŭ „miliardo”, krom se temas pri nerondaj kvantoj: unu miliono, du miliardoj, 35 milionoj, 1 450 340 675
    4. Kiam kvanto ne estas entjera oni skribas ĝin per ciferoj: 7,89 miliardoj, 3,141 592 654 5
    5. Nombrojn oni skribas per triopaj grupoj disigitaj per fiksa spaco, krom kiam ili enhavas kvar aŭ malpli da ciferoj: 8215 metroj, 34 514 eŭroj, 5 453 232 loĝantoj
    6. Oni uzas la tiel nomatan „longan skalon” por grandaj nombroj: 106 = unu miliono, 109 = unu miliardo.
    7. Oni uzas komon por disigi la entjeran parton de la decimala.
    8. Procentojn oni indikas per ciferoj sekvitaj de fiksa spaco kaj la simbolo %: 1 % de la loĝantaro, voĉdonis 73,4 % de la membroj
    9. Onojn kaj opojn oni skribas per literoj: pli ol la duono de la ĉeestantoj, du trionoj de la homaro, la kvaropo el Kembriĝo
    10. Proksimumajn kvantojn oni skribas per literoj, se substantivaj: partoprenis dudeko da homoj
  2. Ordo
    1. Ordon ĝis dek oni povas skribi per literoj aŭ per ciferoj: unua loko, 3a kongreso
    2. Postan klasadon oni skribas per ciferoj: 56a eldono
    3. La gramatika finaĵo (a, aj, an, ajn) sekvas senpere la numeron: 1a de majo, sed oni uzas streketon en la aliaj okazoj: 50-jarulo
  3. Numeroj distingantaj elementojn: Por la numera distingo de elementoj oni ĉiam uzas ciferojn: Zamenhof-strato n-ro 3, artikolo 7, Eliro 2:1, Ludoviko la 14a
  4. Romiaj ciferoj: MONATO ne uzas romiajn ciferojn.

Al la enhavtabelo

Tempo kaj daŭro

Por datoj, tempo kaj daŭro MONATO uzas la ISO-normon. En tabeloj kaj inter krampoj estas uzata
- por la tempo: 2017-02-14 23:59:59 (aŭ partojn de tio)
- por la daŭro: 24h12m59s
kaj en kurantaj tekstoj, oni skribu kiel oni prononcas.

Ekzemploj:
- Tio okazis la 14an de februaro 2017 je la 7a horo 30.
- Li kuris la maratonon en 2 horoj, 57 minutoj kaj 45 sekundoj.
- Oni prognozas, ke daŭron de malpli ol du horoj (1h59m59s) oni povus atingi jam venontjare.

Al la enhavtabelo

Referencoj

Por referencoj al aperintaj artikoloj en paperaj kaj PDF-numeroj de MONATO estas uzata la jena sintakso:

<mm>Monato</mm> 2006/02, p. 13

Al la enhavtabelo

Interpunkcio

Ĉe numeraloj sekvata de sola finaĵo, oni ne uzas streketojn (do ne 2-a sed 2a) sed ja se sekvas afikso aŭ alia radiko (ekzemple 30-ono, 50-jarulo).

Oni uzas spacon antaŭ m, km, kg, % ktp (do 8 m). Oni ne uzas spacon antaŭ dupunkto, demanda kaj kria signo.

Post dupunkto principe sekvas minusklo. Necesas majusklo, se la dupunkto enkondukas plurajn frazojn. Se post la dupunkto sekvas citaĵo, la uskleco de la unua litero restas kiel en la origina citaĵo.

Uzado de la komo

1. Antaŭ la konjunkcioj „kaj” kaj „aŭ” oni kutime ne uzu komon.

1.1. Se „kaj” aŭ „aŭ” kunligas tutajn ĉeffrazojn, oni uzu komon.

2. Antaŭ aliaj konjunkcioj („sed”, „nek”, „tio estas” ktp) oni uzu komon.

3. Ĉirkaŭ subfrazo oni uzu komojn. Subfrazo normale komenciĝas per subjunkcio (KI-vortoj, „ĉar”, „ĉu”, „ke”, „kvankam”, „ol”, „se” ktp) aŭ plurvorta frazenkondukilo („nur ĉar”, „antaŭ ol”, „por ke”, „sed ke” ktp).

4. Ĉirkaŭ apudmeto, parentezo kaj aldona klarigo oni uzu komojn.

4.1. Se titolo (aŭ simila esprimo) staras antaŭ propra nomo, ĝi ne estas apudmeto, do oni ne uzu komojn.

5. Ĉirkaŭ komplemento, en kiu la ĉefvorto estas adverba participo, oni uzu komojn.

6. Oni ne uzu komon antaŭ „ktp”.

Interpunkcio ĉe citiloj

Parolprezento antaŭ la citaĵo
Parolprezento post la citaĵo
Parolprezento meze de la citaĵo
Notoj

Al la enhavtabelo

Kursivigo kaj dikigo

MONATO uzas kursivon en la jenaj okazoj:

  1. vortoj en fremdaj lingvoj (traduko interkrampe, romene);
  2. diversaj specoj de propraj nomoj, ekzemple de firmaoj, gazetoj, ŝipoj kaj simile;
  3. titoloj de libroj, artikoloj ktp (se fremdlingva, do traduko en rondaj krampoj, romene, la unua vorto majuskligita);
  4. vortoj, kiujn la aŭtoro volas reliefigi.

Se en kursiva teksto aperas frazparto, kiu en normala romena teksto estus kursiva, tiu frazparto estu romena, sen citiloj.

MONATO ne uzas kursivon por nomoj de personoj kaj urboj, eĉ se tiuj enhavas literojn ne-esperantajn: André Cherpillod, Lech Wałęsa, Slobodan Milošević, La Chaux-de-Fonds.

Por esperantlingvaj nomoj de asocioj, organizaĵoj, politikaj partioj kaj por geografiaj nomoj MONATO ne uzas kursivon, sed normalan tekston, sen citiloj: Unuiĝo Franca por Esperanto, Unuiĝintaj Nacioj, La Verduloj, Nigra Maro. Por fremdlingvaj tiaj nomoj MONATO uzas kursivon, sen citiloj, prefere kun esperantlingva traduko poste, inter krampoj: MoVimento 5 Stelle (Kvinstela Movado), American Diabetes Association (Usona Asocio por Diabetuloj), Les lacs du Connemara (La Konemaraj Lagoj), la gazeto Pravda (Vero).

Dikajn literojn MONATO kutime ne uzas en la korpo de la tekstoj mem.

Al la enhavtabelo

Prononcindikoj

Malantaŭ propraj nomoj, kiuj kernas en la raporto, kaj kies prononco verŝajne ne estas konata al la plimulto de la legantoj, MONATO aldonas prononcindikon inter rektaj krampoj. En prononcindikoj MONATO uzas la literojn de la Esperanto-alfabeto. Se la akcento ne troviĝas sur la antaŭlasta silabo, ĝi estas montrata per dekstra korno super la akcentata vokalo. La prononcindikoj ne uzas majusklojn. Ekzemplo: Lech Wałęsa [leĥ vaŭensa]

Al la enhavtabelo

Sintaksaj konvencioj

Al la enhavtabelo

Leksikaj konvencioj

Al la enhavtabelo

Oftaj eraroj

Al la enhavtabelo

Novaj kaj aktualaj terminoj

Al la enhavtabelo

... kaj aliaj konsideroj

Alternativo

La vorto „alternativo” laŭ PIV estas „necesa elekto inter du eblaj kaj ofte kontraŭaj decidoj aŭ proponoj”. El la nuna lingvouzado montriĝas, ke „alternativo” krome povas esti „alia elektebla afero” (ekz.: Ne montriĝas alternativo al Jelcin en Ruslando) kaj „unu el pluraj elekteblaj aferoj” (ekz.: La komputilo demandas la tajpanton de la tradukata teksto, kiun alternativon ĝi uzu).
La adjektiva formo „alternativa” ricevis krome la signifon „ne damaĝanta la homon nek la naturon”.

Al la enhavtabelo


Lasta adapto de tiu ĉi paĝo: 2020-09-23
Nova! PDF Kolofono Tarifoj Abonilo Resume