Monato 2022/12
Author: Flandra Esperanto-Ligo
Date: 2021-10-31T23:00:00+00:00
Keywords: Monato
Description: Internacia magazino sendependa
Rights: Tiu ĉi revuo kiel tuto ne rajtas esti kopiita, sed unuopaj artikoloj povas esti kopiitaj, kondiĉe ke oni menciu la fonton.

Leteroj

Homa solidareco

Mi volas danki s-ron Dawid Kozub pro lia bela artikolo Poloj malfermas hejmojn kaj korojn (MONATO 2022/06, p. 11-12), kies priskribo de homa solidareco spontanea kaj kolektiva estas efika bonfartigilo por tiuj, kiujn la milito korpremas. Mi tamen volas rememorigi ankaŭ, ke pli ol 3000 rifuĝantoj mortis en 2021 en Mediteraneo, provante eniri Eŭropon, el kiuj multaj ankaŭ fuĝis de armitaj konfliktoj. Kaj (preskaŭ) neniu zorgas. Ja kompreneble ĉiu pli emas helpi tiujn, kiuj konsideratas „proksimuloj”. Tio estas klasika homa sinteno, nia cerbo estas dratita tiel. Sed fine, kiu indas esti proksimulo?

Bastien LACOUR

Francio

Traduko de Jules Verne

Malfacilas traduki la verkojn de Jules Verne. Lia franca estas ofte kompleksa kaj altnivela, tre deknaŭajarcenta. Tial la recenzo de Edmund Grimley Evans pri la traduko de la verko Vojaĝo al la centro de la Tero (MONATO 2022/06, p. 29) estas trafa. Efektive, la frazoj indikitaj en la recenzo estas tradukoj strikte laŭvortaj (mi komparis kun la teksto en la franca), kiuj ne ebligas kompreni la signifon.

Jean-Claude ROY

Francio

Kuraĝo

Mi deziras saluti la kuraĝon de la legantino, kiu al MONATO sendis paĝojn el sia taglibro (MONATO 2022/08-09, p. 3) Mi salutas ankaŭ la similan kuraĝon de tiuj bonaj samlandanoj ŝiaj, kiuj, kiel ŝi, protestas kontraŭ la teruraj krimoj, kiuj aktuale okazas en ilia frata lando. Samtempe mi laŭdas la redaktejon de MONATO pro la publikigo de tiu informriĉa kaj valora kontribuaĵo. Pli mi ne komentos, ĉar mi ne volas endanĝerigi ŝin, nek ŝiajn fidelajn konatojn.

Garbhan MACAOIDH

Irlando

Ne universala

Mi ne neu, ke kardinalo Tomsko (MONATO 2022/11, p. 20) havis grandajn meritojn en sia medio. Sed kiom tio interesas la ĝeneralan legantaron de MONATO, kiu ne estas majoritate katolika kaj grandaparte eĉ ne kristana? Ni bezonas artikolojn el plej diversaj mondopartoj, kaj eŭropaj kontribuantoj konsciu, ke ilia rigardo al la mondo ne estas universala.

Brian MOON

Luksemburgo

La rubriko „Leteroj” estas destinita al koncizaj (maksimume 150-vortaj) reagoj de abonantoj pri aktualaĵoj kaj pri artikoloj aperintaj en MONATO. La redakcio faras propran elekton, post lingva kaj stila polurado. Letero, ankaŭ reta, estu subskribita per la nomo, kompleta stratadreso kaj telefonnumero. Per la sendo de la letero la aŭtoro donas sian permeson publikigi ĝin en la papera kaj en la ciferecaj versioj de MONATO. Leteroj por publikigo estu senditaj al leteroj@monato.be.

Aktuale

TAGLIBRO DE L' MILITO

Letero el Moskvo

Jen denove kortuŝa letero de la legantino en Moskvo, kies unuaj kontribuoj jam aperis en la aŭgusta-septembra numero.

Moskvo, la 2an de oktobro

Ĉi-foje mi provos ne enuigi vin. Mi pensas, ke vi interesiĝos, ĉar la venontaj eventoj estos mondskuaj. Jes, vi verŝajne divenis. La loĝantaro de Rusio prepariĝas por nuklea „atako”, ne por nuklea milito, ĉar tio estus tro timiga por la loĝantaro.

Mia cerbo jam estas laca de surpriziĝoj kaj ŝokita de la novaĵoj. Mi faris provizon de akvo en la domo, pakis vestaĵojn kaj enskribiĝis por la aĉeto de kalia jodido (nun ĝi ne haveblas en apotekoj).

En la gazetoj estis skribite, ke je la ĝusta horo de nuklea danĝero, ĉio estos anoncita al ĉiuj en radio kaj televido. Sed mi ne komprenas, kion faru tiu, kiu estos survoje, aŭ sen radio. Mi ne kredas, ke iu pensos pri tiuj. Kaj se nuklea fungo kaptos min hejme, mi ankoraŭ ne decidis, ĉu mi devas savi min en la apartamento, aŭ provi eniri la subteran garaĝon, sur kiu 22 etaĝoj de mia domo povas kolapsi ... Por nia prezidanto lia propra vivo kaj tiu de aliaj homoj estas polvo. Li ne bedaŭras kaj ne timas.

Putin pretas mortigi ĉiujn

Mi jam lacas zorgi kaj timi, kaj mi nur kun intereso rigardas la venontajn du-tri monatojn, ses monatojn. Mi pensas, ke Putin estas preta mortigi ĉiujn homojn – ukrainojn, rusojn, britojn, usonanojn, japanojn – per ĉiuj rimedoj disponeblaj al li. Li malamas la mondon, kaj ne povas permesi al aliaj vivi.

Mia vivo, kaj ankaŭ la vivo de miaj proksimuloj kaj amikoj ne estas en mia potenco. Kelkaj estos mortigitaj, kelkaj pluvivos.

Ĝenerala mobilizado

Dum preskaŭ dek tagoj Rusio estis en febro. Multaj konatoj fuĝis el la lando. Aliaj kaŝas sin kaj decidis ne militi, eĉ se ili estus senditaj en malliberejon. Mi fieras, ke mia ĉirkaŭo montriĝis tiel nekonformisma, preta agi kontraŭ danĝero.

Kelkaj el miaj malproksimaj amikoj turnis sin al mi por konsiloj, kiel plej bone eviti mobilizadon. Jes, kaj mi mem afiŝis informojn en sociaj retejoj kaj dissendolistoj, kiaj ŝancoj ekzistas, kial ne indas batali.

Estas viro, kiu laboras partatempe ĉe ni, li estas 40-jara kaj havas tri malgrandajn infanojn, sufiĉe simpatia homo. Demandite, ĉu li militos, li diris: „Mi havas tri malgrandajn infanojn, sed se la Patrujo vokos, kompreneble, mi iros.” Kial necesas mortigi ukrainajn infanojn, li ne komprenas. Sed li asertas, ke la Patrujo pli bone scias, kion li devas fari.

Alia amiko havas handikapitan edzinon, kiu dependas de li. Laŭ la leĝo, li ne devas servi, sed li estas devigata kolekti amason da nekompreneblaj atestiloj. Ŝajnas al li pli facile iri kaj militi, ol kuri kaj stari en vicoj kaj pagi por advokato. Li ricevis du tagojn por kolekti dokumentojn, sed ne sukcesis. Post du tagoj li devos forlasi sian handikapitan edzinon kaj ekmilitservi.

En la novaĵoj kaj komunikiloj en Rusio oni ankoraŭ sufiĉe multe parolis ĉi-semajne pri la pafado ĉe la armea registriĝo kaj aliĝa oficejo de Ust-Ilimsk. Simpla laboristo Aleksandro Zimin, juna ulo, tre maltrankviliĝis pri amiko, kiu estis devigita iri al la varba stacio, kvankam li ne militservis kaj ne estis submetita al servo. Kiam la armea komisaro rifuzis lasi iun iri hejmen, Aleksandro Zimin diris: „Nun ĉiuj iros hejmen”, kaj pafis al la armea komisaro.

Persono, kiu rifuzas iri por mortigi dum la „speciala operaco”, devos esti en malliberejo dum 10 jaroj. (Putin ĵus kreis tiun leĝon.) Aliflanke, al malliberuloj estas promesite esti liberigitaj, se ili partoprenos en la operaco.

„Ĉiuj viroj volas iri al la fronto”

Hodiaŭ mi parolis kun mia plej ŝatata laktovendistino. Ŝi kutimis labori en alta posteno en la ministerio, sed ŝia edzo mortis. Kiam estis tempo por pensio, kaj ŝi ne volis sidi hejme, ŝi entreprenis vendi lakton. Ŝia budo estas sufiĉe malproksime de mia domo, kaj mi malofte vidas ŝin, sed estis agrable paroli kun ŝi fojfoje, ĉar ankaŭ ŝi naskiĝis en Ukrainio. Ĉi-foje ŝi frapis min ankaŭ per siaj pensoj. Ŝi diris, ke hodiaŭ la vetero estas bona kaj multaj homoj eliris promeni kaj aĉetis lakton. Mi respondis, ke honestuloj ne povas esti sur la strato: ili devas aŭ eskapi aŭ kaŝi sin, aŭ jam estas en malliberejo. Ŝi milde kontraŭis min. Ŝi diris, ke ĉiuj viroj volas iri al la fronto, sed ke ili simple ankoraŭ ne estas alvokitaj. Kaj ke ukrainoj malamas rusojn, kaj tial ni devas militi. Mi estis surprizita. Ŝi venas el Ukrainio, kaj kiu pli bone ol ŝi povas koni ukrainojn? Ŝi aldonis, ke ŝi ofte rigardas televidon kaj estas informita pri ĉiuj novaĵoj.

Tiu ekzemplo estas klasikaĵo de tio, kio okazas en Rusio. En la televido ĉe ĉiuj kanaloj oni parolas de mateno ĝis nokto pri la kruelaĵoj de ukrainoj. Sekve oni mem estas subkonscie pretaj mortigi aliajn homojn laŭ ordono de Putin, kaj tio vekas brutalecon.

Patrinoj kaj avinoj por la milito

Viroj estas pli moderaj kun siaj deziroj. Ili komprenas, ke ili pagos por la postuloj de siaj edzinoj per sia vivo, sed ili iras. La urbestro de Vorkuta, Jaroslav Ŝapoŝnikov, diris en intervjuo, ke, laŭ liaj observoj, pli ol 10 % de soldatoj venas al la milito pro sia edzino.

Fojfoje temas ne pri edzino, sed gepatroj. Mi scias de amiko mia, ke liaj gepatroj postulas, ke li militu, kvankam li kategorie ne volas. Liaj gepatroj povus denunci lin. Mi konas rakontojn de pilotoj, kiuj devis eksedziĝi, ĉar ilia edzino postulis partoprenon en la milito.

Mensogoj, mensogoj

Surprize, estas la maljunulinoj – patrinoj kaj avinoj – kiuj fariĝis aktiva elektantaro de Putin kaj insistas pri murdoj. Tiuj, kiuj devas ŝati kaj kreskigi la vivon, forbruligas ĝin. Parte, estas malfacile kulpigi ilin pri io alia ol stulteco kaj primitiva pensado. Dum 20 jaroj ne ekzistas sendependa televido en Rusio. Dum 20 jaroj virinoj, bezonantaj partoprenon en la publika vivo, spektas venenajn programojn el kvin diversaj kanaloj, ĉiuj financataj de Kremlo. La salajro de la ĉefa anoncisto de la lando, Vladimir Solovjov, estas taksita je multegaj miloj da dolaroj monate. Sed virinoj diras, ke li valoras la monon. Ĉiuj sendependaj kanaloj estas delonge detruitaj. Sur la kvin ceteraj kanaloj oni rakontas al virinoj pri la abomenaĵoj de la ukrainaj faŝistoj. Virinoj ne havas antidoton, ili ne komprenas, ke oni mensogas al ili sur ĉiuj kvin kanaloj. Kaj ili ne havas aliajn fontojn de informo pri la socio.

Pro la stulteco de ĉi tiuj por-putinaj virinoj, rusaj kaj ukrainaj viroj pagos per sia vivo. Virinoj ploros kaj malĝojos, sed kiam ili rimarkos siajn tragediajn erarojn, estos tro malfrue. Kaj iuj eĉ ne rimarkas tion, ĉar ne ĉiu cerbo povas pritrakti ĝin.

Post la mobilizado la nivelo de angoro en Rusio pliiĝis de 37 % ĝis 65 %, do preskaŭ duobliĝis. En la plej malfacilaj tempoj de kovimo, ĝi fluktuis ĉirkaŭ 30 %. Milito maltrankviligas la psikon. Ekde majo rusoj komencis preni duoble pli da sedativoj, kaj nun, verŝajne, ĉi tiu nivelo pliiĝis pluroble.

Centmiloj mortos

Homoj povus esprimi sian malkonsenton, seniluziiĝon kaj agreson per paca kunveno. Sed ne en nia lando. En la unua tago post la anonco de la mobilizado, grupetoj de malkonsentuloj alvokis homojn veni al la urbocentro kaj montri sian civitanan pozicion per procesio. En ĉi tiu tago, mi estis devigita resti en la laborejo, sed kiam mi preterpasis la renkontiĝejon irante hejmen, mi vidis kvin malplenajn policistajn kamionojn kaj multajn policanojn, kiuj enŝlosis protestantojn en ili.

Laŭ la ministro de defendo, 300 000 homoj estis vokitaj al la armeaj registrado- kaj rekrutado-oficejoj. Sed iuj precizigas, ke la entuta nombro de rekrutoj verŝajne varias de 1 miliono ĝis 4 milionoj.

Mi renkontas filmetojn de militaj registraj kaj enlistigaj oficejoj, kie estas klare, ke kelkaj el la soldatoj estas ebriaj. Homoj, kiuj aspektas kiel gvidantoj, klarigas al ili, ke rekrutoj devas mem aĉeti la plej multajn el la uniformoj kaj objektoj, je sia propra elspezo.

En aliaj filmetoj oni povas vidi, ke soldatoj estas en malvarma vetero en malvarmaj tendoj, aŭ dormas sur kahelaj plankoj, aŭ sur feraj litoj sen matracoj. Mi pensas, ke ĉi tiuj homoj ne povos batali, ili ne estas trejnitaj kaj ne komprenas kial. Kun alta grado de probableco ili mortos, kaj la ceteraj loĝantoj tute freneziĝos pro perdo kaj kolerego. Kaj mi pensas, ke tio evidentiĝos en la venontaj monatoj. Kaj tiam verŝajne ni aŭdos en la novaĵoj pri nuklea atako. Eble oni diros al ni, ke Ukrainio atakis nin.

Antaŭhieraŭ homamaso sur la Ruĝa Placo kunvenis por aplaŭdi la aligon al Rusio de pluraj regionoj de Ukrainio. Tiuj ĉi homoj estis kondukitaj anticipe per ĉartaj busoj el la moskva regiono, eble el aliaj urboj. Mi ne scias, ĉu ili estis pagitaj por tio, sed sperto sugestas, ke neĉeesto en tiaj eventoj fare de ŝtatoficistoj kondukas al ilia maldungo.

Ni provu travivi

Se ni pluvivos, ni bezonos ilon, kiu protektos sendependajn amaskomunikilojn, juĝistojn, opoziciulojn, organizaĵojn. Reago estos bezonata. Nun publika surdeco fariĝis ebla pro facila mono de petrolo kaj gaso. Ili nutras la registaran mafion kaj ĝiajn gardistojn je ĉiuj niveloj. Malgranda parto iras al lojalaj ŝtatoficistoj de ĉiuj niveloj, kaj mallojaluloj simple metas sin sur la randon de travivado, ĉar ne restas honesta komerco en la lando.

Kaj tamen mi estas trankvila. Ni devas nur travivi la nuklean atakon kaj ĝiajn sekvojn, kaj post tio la aferoj pliboniĝos. Verŝajne, Rusio kaj mi spertos forpelitojn, almozulojn, sed tio finfine instruos nin kompreni la doloron de Ukrainio kaj aliaj homoj. Multaj el miaj konatoj (kaj mi) pretas perdi la vivon, se nur ĉi tiu terura mafio, turmentanta Ukrainion kaj sian propran popolon, ĉesus ekzisti kiel klaso. Se ni ne povas elteni la monstron, tiam estus pli bone, ke ĝi mortu kun ni ol eĉ pli kripligi la tutan mondon.

A. A.

Moskvo

Claudio Magris

La muzeo de milito

Aperis en Esperanto „La muzeo de milito”, la sukcesromano de la itala verkisto Claudio Magris, en traduko de Carlo Minnaja. Triesto: Viro havas kiel vivcelon la kolektadon de ĉiaj ajn armiloj - pafiloj, submarŝipoj, tankoj - por giganta muzeo de milito. Ĝi devas iĝi kolekto de ĉiu malbono en la mondo, dum ekster la muzeo ekzistos nur paco. La kolektisto, tamen, mortas en misteraj cirkonstancoj, kaj tiel perdiĝas la parto de liaj notoj, kiuj enhavas la nomojn de la kunlaborantoj en la Rizejo, la koncentrejo de Triesto. Fascina verko, jam tradukita en tiom da lingvoj, nun finfine por vi en Esperanto!

Fortike bindita libro, formato 140 x 210 mm, 296 paĝoj. ISBN 978-9077-06662-1. Prezo ĉe FEL: 35 eŭroj + afranko. Flandra Esperanto-Ligo, Lange Beeldekensstraat 169, 2060 Antwerpen, Belgio. Rete: www.retbutiko.be - butiko@fel.esperanto.be

El diplomatia vidpunkto

INTERNACIA JURO

Aneksadoj malpermesitaj, sed ...

La 30an de septembro 2022 en Moskvo Vladimir Putin subskribis dokumentojn pri aligo de kvar sud-orientaj regionoj de Ukrainio al Rusio. Temas pri la t.n. „Donecka Popola Respubliko”, la t.n. „Luganska Popola Respubliko”, kaj la provincoj Ĥersono kaj Zaporiĵo, kiuj reprezentas proksimume 15 % de la ukraina teritorio. Ŝtatestroj de pluraj landoj senprokraste deklaris, ke ili ne agnoskas aligon de tiuj ĉi regionoj al Rusio.

Internacia juro

La supre menciita perforta aligo de okupata ukraina teritorio al Rusio estas tipa lernolibra ekzemplo – kompletigita de simulado de referendumo – de malobservo de la internacia juro, kion rekte kaj nerekte malpermesas pluraj internaciaj dokumentoj (ekzemple la Ĉarto de la Unuiĝintaj Nacioj, la Kvara Konvencio de Ĝenevo de 1949, la Fina Akto de la Helsinka Konferenco pri Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo) kiel aneksadon de fremdaj landopartoj laŭ la principoj de respekto de teritoria integreco kaj la netuŝebleco de landlimoj.

Kontestataj kaj sukcesaj aneksoj

Ĉiu aneksado provokas kutime internacian krizon. Posedo de teritorio estas unu el la bazaj kondiĉoj por la ekzisto de ŝtato. Ĉiuj provoj ŝanĝi la landlimojn kutime estigas fortan reagon ne nur de la tuŝita ŝtato, sed ankaŭ de la internacia komunumo. La barata aneksado de la portugalaj enklavoj en 1961 estis „sukcesa”, ĉar ĝi estas interpretita en la diplomatia mondo kiel la fino de procezo de malkoloniado.

En la mondo estas ankaŭ aliaj kontestataj aneksoj, ne nur tiu de la kvar ukrainaj regionoj kaj de Krimeo fare de Rusio. Eblas citi Marokon kaj Israelon, kiuj okupas respektive la nordajn du trionojn de Okcidenta Saharo kaj Orientan Jerusalemon kaj la Golanajn Altaĵojn.

Julius HAUSER

Julius Hauser estas emerita ambasadoro de Slovakio. Lia tuta profesia vivo estas ligita kun diplomatio. Li laboris en diversaj altrangaj postenoj en la ministrejo pri eksterlandaj aferoj kaj eksterlande.

Noticoj

Ili konkeris sep plej altajn montojn

La advokato Arianit Nikqi kaj lia filino Mrika el la urbo Peja en Kosovo sukcese surgrimpis sep inter la plej altaj montoj de la mondo. Mrika realigis tion estante ankoraŭ malpli ol 18-jara!

Arianit nuntempe estras la nacian asocion de alpistoj de Kosovo. Li kaj lia filino surmetis ambaŭ flagojn (la albanan kaj tiun de Kosovo) sur la jenaj venkitaj montoj: Everest en Himalajo, Elbrus en Kaŭkazio, McKinley en Alasko, Punsak en Indonezio, Kilimanĝaro en Tanzanio, Akonkagvo en Argentino kaj Vinson en Antarkto.

Bardhyl SELIMI
korespondanto de MONATO en Albanio

Artefarita energi-insulo

Ĝis 2026 oni konstruos la 5-hektaran energi-insulon „Princino Elisabeth” 1 en la Norda Maro 45 kilometrojn norde de la banurbo Oostende. Tiu ĉi monda unikaĵo servos por kolekti la energion de ĉiuj belgaj enmaraj ventoturbinoj kaj – post ia transformiĝo de la elektro – sendi ĝin tra kabloj sur la marfundo al la kontinento.

En la strebo por akiri pli da energio el ne-fosiliaj energifontoj, eŭropaj landoj nuntempe en intensa ritmo konstruas ventoturbinojn por liveri elektron, ankaŭ en la maro. Enmara konstruado estas malpli facila, sed ĉar la mara vento estas pli forta, la rendimento estas pli granda. Oni grupigas tiajn elektrogenerilojn en parkojn. Nun la enmaraj instalaĵoj de la parko „princino Elisabeth” liveras 2,2 gigavatojn al Belgio. Samtempe kun la energi-insulo, oni konstruos duan parkon por duobligi la enmaran produktadon. Ĝis 2040 Belgio strebas akiri 8 gigavatojn el la maroturbinoj. Fine la insulo estos ankaŭ konektita kun britaj kaj danaj liverantoj, tiel ke interŝanĝoj eblos.

La konstruaĵo konsistos el betonaj elementoj sur la marfundo, interne plenigitaj per sablo. Muroj de dudekmetra alteco protektos la instalaĵojn kontraŭ la marondoj. Ĝi havos haveneton. Ankaŭ helikoptero povos surteriĝi. Por fari la necesajn konektojn oni bezonos 300 kilometrojn da kabloj. Oni taksas la kostojn de la tuta projekto je 2 miliardoj da eŭroj.

Ĉar temas pri strategie vundebla infrastrukturo, oni dediĉos grandan atenton al kontrolsistemoj per sondiloj, kameraoj kaj patrolado fare de la belgaj marpolico kaj armeo.

1. Princino Elisabeth estas la pli aĝa filino de la belgaj gereĝoj.

Ivo DURWAEL

Belgio

Kafkecaj proceduroj strangolas bankon

NewB, projekto lanĉita jam en 2011, komence de 2020 finfine akiris banklicencon (MONATO 2020/04, p. 16). Tamen intertempe granda parto de la pene akirita startkapitalo estas foruzita, kaj la belga centra banko postulis, ke NewB trovu novan kapitalon de 40 milionoj da eŭroj ĝis la fino de septembro 2022. Tiu kapitalo ne estas trovita, kaj verŝajne la banko estos likvidita aŭ transprenita de alia banko. La mondeponoj de la klientoj estas sekuraj, sed la akciuloj perdos grandan parton de sia investo.

Ekde la komenco la banko anoncis, ke ĝi liveros nur bazajn, sed etikajn servojn. La servoj nur iom post iom iĝis disponeblaj, kaj klientoj plendis pro „kafkecaj proceduroj”. Proksimume 120 000 personoj aĉetis akcio(j)n je 20 eŭroj, sed nur 20 000 iĝis aktivaj klientoj.

RR

Politiko

GREKIO

Ĉu tiel aspektas sekura haveno?

En 2017 la aŭtorino atingis la insulon Samos kaj ekde tiam provis helpi la homojn, kiuj esperas trovi sekurecon en Eŭropo. Unu jaron poste ŝi komencis agi por azilpetantoj ene de la neregistara organizaĵo Samos Volunteers. Dum tiuj ĉi jaroj multo ŝanĝiĝis. Malfacilas diri, ĉu nun la situacio estas pli aŭ malpli bona.

La ĝangalo

Antaŭ kvin jaroj en Samos loĝis ĝis 8000 homoj en (kaj ĉirkaŭ) loko taŭga por 650: la „ĝangalo” kun ratoj, serpentoj, malpureco, varmego (somere), pluvo kaj malvarmo (vintre). En tiu ĝangalo, tuj apud urbo de 7000 loĝantoj, oni konstruis lignajn dometojn, ankaŭ preĝejojn, moskeojn, vendejetojn kaj trinkejojn.

Nova restadejo

Delonge oni parolis pri konstruado de nova barakaro. Antaŭ tri jaroj oni finfine elektis lokon 7 km for de la urbo, sur monteto. Estis anoncata realigo de moderna pura spaco, kie oni povos trovi ĉion, sen bezoni eliri el la tereno.

Ekde septembro 2021 ĝi estas realo. Loko sufiĉe granda por akcepti 4000 homojn, ĉirkaŭata de pikdrato, fermita de la oka vespere ĝis la oka matene. Dum la tago la enirado kaj la elirado estas kontrolataj. Oni atingas la urbon per aŭtobuso (1,60 eŭroj), piede (unu horon kaj duonon) aŭ per la helpo de iu neregistara organizaĵo. Ene de la kampo ankoraŭ ne estas vendejo. Estas multaj problemetoj pri la funkciado de varmigiloj, estas akvo, kiu likas en la dometojn. Pluvo formas lagetojn. Interreto ne estas sufiĉe forta por bona komunikado. La loĝejo estas multekosta, moderna, sed ŝajnas, ke samtempe oni provis ŝpari monon.

Ĉu ĝi estas karcero aŭ sekura haveno, kiu povos helpi homojn, kiuj multe suferis, komenci novan vivon en Eŭropo? Ankoraŭ ne eblas diri ...

Annie GRENTE

Grekio

Annie Grente kun „Samos Volunteers” helpas homojn, kiuj esperas trovi sekurecon en Eŭropo.

BELGIO

Ĉampionoj en sociaj komunikiloj

En 2021 la belgaj politikaj partioj elspezis 4,7 milionojn da eŭroj por pagitaj anoncoj en Facebook kaj Instagram. Plej frapas la kontrasto inter flandraj kaj valonaj partioj: la unuaj kune dediĉis proksimume 4,2 milionojn da eŭroj, dum la franclingvaj ŝajne malpli kredas je la efikeco de tiaj investoj, ĉar ili elspezis nur iom pli ol 400 000 por reklamoj en sociaj retejoj.

Ĉu utila investo?

La prezidanto de la ekstrem-dekstra partio Vlaams Belang (Flandra Intereso), Tom van Grieken, estas la politikisto, kiu persone plej multe elspezis: nome 219 000 eŭrojn. En eŭropa listo nur tri hungaraj politikistoj (i.a. Viktor Orban) superas lin. Van Grieken sendube iel influis la altiĝon de tiaj elspezoj en Flandrio: lia partio surprize kreskis post la balota kampanjo de 2019, en kiu li koncentriĝis je informado per sociaj komunikiloj kaj dediĉis nekutime grandan sumon por pagi anoncojn.

Malgraŭ la ne-ekzisto de sciencaj studoj pri la efikeco de politikaj mesaĝoj en la sociaj retejoj, nun ankaŭ la aliaj partioj uzas tiujn kanalojn: la partigvidantoj povas sekvi la eĥojn de la publiko por ĉiu difinita anonco kaj do pli efike trafi difinitajn celgrupojn ol ekzemple per amasa disdono de faldfolioj aŭ per grandaj stratafiŝoj.

Riĉaj partioj

La partioj en Belgio povas elspezi grandajn sumojn por reta varbado, ĉar ili ricevas de la ŝtato subvenciojn proporcie al la ricevitaj voĉoj. Tio estis decidita post skandalo en 1993, kiam malkovriĝis, ke la entrepreno Agusta pagis ŝmirmonon al socialista partio por influi la aĉeton de siaj helikopteroj por la armeo. Reage al tio la parlamentanoj interkonsentis pri severaj reguloj por eviti financan subtenon fare de entreprenoj. La ŝtataj subvencioj al partioj en Belgio estas duoblaj kompare kun Germanio kaj eĉ kvaroblaj kompare kun Nederlando: la tuta kvanto da federaciaj, regionaj kaj provincaj subvencioj estas 74 milionoj da eŭroj en unu jaro. Pluraj politikistoj konsentas, ke tiuj sumoj estas troaj, kaj sugestas iujn limigojn. Tiuj ĉi proponoj tamen estas individuaj, kaj ĝis montriĝos iu ĝenerala interkonsento inter la politikistoj, ilia enspezfonto restos senŝanĝa!

Ivo DURWAEL

Belgio

INTERVJUO

Svislando, ĉu modelo por Japanio?

Svislando kaj Japanio unuarigarde ŝajnas vere diversaj landoj, sed ĉu la unua povas esti modelo por la alia? Takasi Isikawa analizas la temon.

MONATO: Kiel japanoj idealigis la svisojn?

Oficialaj japan-svisaj rilatoj establiĝis en 1864. En la azia lando dum longa tempo tiu eŭropa estis idealigata per du fikciaj personoj, nome Wilhelm Tell kaj Heidi. Post la Restaŭro de Meizi en 1868 Japanio klopodis rapide modernigi sin kaj serĉis ian ŝtatan modelon de sia estonteco. Situante najbare de la grandega Ĉinio, kaj alfrontante minacon de koloniado de Britio, Francio, Usono kaj Rusio, la japana popolo sentis sin malgranda inter ili. En tia situacio Vilhelmo Tell, simbolo de kuraĝo, sendependiĝo kaj defio al aŭtoritato, estis ankaŭ heroo por japanoj.

Heidi longe kaj multe helpis desegni Svislandon kiel pacan kaj pastoralan landon. La origina romano estas Heidi's Lehr- und Wanderjare (La migro- kaj lernojaroj de Heidi) verkita de Johanna Spyri en 1880. Post kiam en 1920 Nogami Yaeko, la unua en Japanio, tradukis ĝin el la angla, tiu ĉi fikcia persono famiĝis kaj ĝis nun publikiĝis pli ol 100 tradukitaj romanoj, simpligitaj rakontoj, bildolibroj, teatraĵoj, animacioj. La animeo de Heidi televidigita en 1974 estis granda sukceso, kaj poste estis tradukita en 20 lingvojn kaj ankaŭ elsendita en multaj landoj. Sed la tradukinto Nogami, fama verkistino kaj feministo, vizitante Svision, trovis, ke tiu lando produktas kaj eksportas armilojn, kaj estis seniluziigita pri la paca kaj pastorala bildo.

MONATO: Jes, vi pravas. Unuflanke Svislando proponas sin por akcepti porpacajn renkontiĝojn, kiel tiun de Biden-Putin en 2021, sed aliflanke vendas armilojn. Multaj svisoj grumblas kontraŭ tiu paradokso. Ĉe kiuj politikistoj la svisa modelo ŝajnis plej alloga?

En 1904 Abe Isoo, sociala demokrato eldonis la libron Ideala Lando en la Mondo, Svislando. Sep jarojn poste Utimura Kanzo, kristano, kiu fondis „seneklezian” sekton, publikigis Rakonto pri Danio. Por ambaŭ civitanaj gvidantoj Svislando kaj Danio estis malgrandaj landoj sen naturaj resursoj, sed riĉaj, pacemaj, nehegemoniismaj landoj. Ili prezentis la vojon de reformado de malsupre kaj montris al la japana popolo modelon por japana estonteco. Sed Japanio elektis alian vojon de reformado desupre laŭ la modelo de Prusio kaj teritorian ekspansion. Ĝi invadis aziajn landojn, defiis la mondon, kaj fiaskis.

Post la milito, en 1947, Japanio establis novan konstitucion, kiu difinis rezignon pri milito kaj armado. Ĝuste tiam iĝis denove aktuala la svisa modelo. Ne malmultaj politikistoj kaj kleruloj insistis, ke Japanio celu eterne nearmitan neŭtralecon, samkiel Svislando, kvankam la svisa neŭtraleco baziĝis kaj ankoraŭ baziĝas sur armado kaj deva militservo. Eĉ Douglas McArthur, la ĉefkomandanto de la okupa armeo de la aliancanoj, iam komentis, ke Japanio estu Svisio en Oriento.

MONATO: Kio okazis poste?

Japanio iom post iom rearmiĝis pro la komenco de la malvarma milito kaj pro la eksplodo en 1950 de la korea milito. La ŝtata ideo de la svisa modelo post nelonga daŭro malaperis. Ekde la 1960aj jaroj la japana ekonomio rapide kreskis, kaj Japanio fariĝis granda ekonomia potenco. Pro tio la japana popolo jam ne konsideris sin malgranda.

MONATO: Tiam la svisoj rigardis la japanojn kiel rivalojn, ĉar ili produktis horloĝojn kaj per tio konkurencis. Kiel fartas hodiaŭ la japana ekonomio?

Japanio nun staras ŝajne perpleksigite kaj konfuzite, ne sciante kion fari. Post tridek jaroj la alta ekonomia kreskado kaj prospero ĉesis, kaj la rezultoj de la sekvantaj tridek jaroj de stagnado turmentadas Japanion. La centro de peza industrio moviĝis al aliaj aziaj landoj, kaj restas nur preciza maŝinindustrio. Kaj menciindas, ke troviĝas ankaŭ grandaj turismaj resursoj, alloga naturo, longa historio kaj ekzota kulturo. La ekonomia strukturo dependa de turismo kaj maŝinindustrio similas al tiu de Svisio. La registaro antaŭvidis, ke en 2020 Japanion vizitos 40 milionoj da eksterlandaj turistoj, sed pro la kronvirusa pandemio nur 4,1 milionoj vizitis ĝin.

Kvankam Japanio sub la traktato pri Sekureco kun Usono, armadas sin kontraŭ Nord-Koreio kaj Ĉinio kiel hipotezaj malamikoj, neniel malatentebla estas la ekonomia rilato kun Ĉinio. Kvazaŭ inter amboso kaj martelo, Japanio devas barakti kaj pluvivi. Por tio eble indas lerni el la spertoj kaj diplomatiaj manovroj de Eŭropo inkluzive de tiuj de Svislando.

MONATO: Vi mencias Nord-Koreion, malgrandan sed danĝeran landon. Vi mencias Ĉinion, gigantan ambician ŝtaton. En via regiono certe tiuj landoj estas gravaj. La situacio en Eŭropo estas iom malsama. Antaŭe Eŭropo ludis tre gravan rolon tra la historio, sed nuntempe ĝia graveco velkas, Eŭropa Unio ne sukcesas havi komunan klaran eksteran politikon. Rusio, Usono, Ĉinio tenas la mondon en siaj manoj. Svislando en tia kunteksto estas preskaŭ sensignifa. Nur eble la urbo Ĝenevo, kun la sidejo de Ruĝa Kruco kaj la ĉefa eŭropa sidejo de Unuiĝintaj Nacioj, donas al ĝi ian ne-nulan rolon. Svislando estas federa lando el 26 ŝtatetoj nomataj „kantonoj”. Ĉu tiu modelo estas aplikebla al via lando?

Ankaŭ pri enlanda politiko Japanio, kies demokratio dekadencadas kaj ŝanĝiĝis en nuran elektadon de parlamentanoj, povas lerni multe el Svislando. Miaopinie la karaktero de la svisa politiko konsistas el rekta demokratio kun referendumoj kaj loka aŭtonomeco. Bedaŭrinde multaj japanoj ŝajne rikanas, dirante, ke la politiko de Svislando, kies loĝantaro estas 8,6 milionoj, ne kompareblas kun tiu de Japanio kun 120 milionoj.

Mireille GROSJEAN

Svislando

KANADO

Nova popolisma partiestro

La 10an de septembro la Kanada Konservativa Partio elektis kiel partiestron la 43-jaraĝan politikiston Pierre Poilièvre [pŭaliévr]. Konsiderata kiel liberecano kaj popolisma demagogo de amaskomunikiloj, li mem taksas sin „vera konservativulo”. Kelkaj nomis Poilièvre la kanada Donald Trump pro liaj manieroj kaj lia emo ataki siajn kontraŭulojn.

Kamionistaj manifestacioj

Poilièvre estas aparte konata pro sia rolo en la pasintvintraj manifestacioj, kiam centoj da kamionistoj okupis la ĉefurbon Otavo por postuli la finon de la deva vakcinado kaj la forigon de aliaj kovimaj limigoj. Poilièvre estis tiam unu el la malmultaj politikistoj, kiuj malferme apogis la kamionistojn. Li senĝene kondamnis la sintenon de la ĉefministro Justin Trudeau, kiu rifuzadis eĉ diskuti kun la manifestaciantoj, kaj forte kritikis lian decidon deklari krizostaton, aresti la manifestaciestrojn kaj frostigi la bankokontojn de multaj el tiuj, kiuj finance subtenis la manifestaciojn.

Ne ĝusta etikedo

Malgraŭ la etikedo de dekstrulo, multaj politikaj pozicioj de Poilièvre pli similas tiujn de centrulo. Li apogas la rajton abortigi kaj samseksajn edziĝojn, kaj subtenis leĝon, kiu krimigis konvertadan terapion (provojn ŝanĝi samseksemon al aliseksemo). Li apogas la lukton kontraŭ klimataj ŝanĝiĝoj, sed kontraŭas novajn impostojn rilate forcejajn gasojn. En financaj aferoj li asertas, ke la federacia registaro fuŝis la kanadan dolaron, kaj forte kritikis la centran bankon pro tio, ke ĝi prognozis postpandemian deflacion malgraŭ evidentaj signoj de inflacio.

Poilièvre subtenas la normaligon de bitmono kaj taksas ĝin protektilo kontraŭ inflacio. Li deziras fari Kanadon la „blokĉena ĉeflando de la mondo”.

Kreska subteno

Tuj post la nomumo de Poilièvre kiel partiestro, la subteno al la Konservativa Partio en la opinisondoj kreskis de 32 % ĝis 37 % kompare kun 30 % al la reganta Liberala Partio estrata de la ĉefministro Trudeau. Tamen la maldekstrema Nova Demokrata Partio, aliancita kun la reganta Liberala Partio, ĝuas apogon de pliaj 20 %. Sekve, estas malfacile antaŭdiri la rezultojn de eventuala balotado.

Daniel ARSENEAULT

Kanado

Daniel Arseneault estas advokato kaj amatora terkultivisto en Kebekio.

ITALIO

Bremsi la kompetentulojn

Septembre 2022 en Italio okazis voĉdonado por la parlamento, sed multaj marĝenaj teritorioj, precipe la montaj, ne havos reprezentantojn. Kiel tio okazis?

Reformo de la parlamento

Per la konstitucia referendumo de 2020 la italoj decidis draste redukti la nombron de parlamentanoj. La nombro de postenoj en la Ĉambro de Deputitoj kaj en la Senato malaltiĝas respektive de 630 al 400 kaj de 315 al 200.

Vasta subteno

Pli ol referendumo, ĝi povus esti difinita kiel plebiscito, pro la larĝega venko de la opcio „jes”, kiu atingis preskaŭ 70 %. Ĉefa subtenanto de la reformo estis Movimento 5 Stelle (Movado 5 steloj), kiu kampanjis vekante envion kaj koleron en la voĉdonantoj per la publikigo de la altaj salajroj de la popolaj reprezentantoj. La celo de la redukto estis malpliigo de la ŝtataj elspezoj: domaĝe, la ŝparado estas nur 0,005 %.

Poste ankaŭ aliaj gravaj partioj, kiel la dekstraj Lega (Ligo), Fratelli d'Italia (Italaj fratoj) kaj la maldekstra Partito Democratico (Demokratia partio) esprimis sin favore al plimalmultiĝo de parlamentanoj. La t.n. moderuloj, Forza Italia (Antaŭen, Italio!) kaj Italia Viva (Viva Italio) ne donis voĉdonindikon al siaj partianoj. Inter la kontraŭantoj al la projekto estis nur +Europa kaj Azione (Ago).

Perditaj ŝancoj

En tutmonda kunteksto, kie ne estas malfacile renkonti landojn batalantajn por demokratio, la italoj, ĉu konscie ĉu ne, decidis redukti la nombron de siaj reprezentantoj. Rezulte multaj periferiaj teritorioj havos nur unu aŭ eĉ neniun reprezentanton en la parlamento. Tiel estas ekzemple en la provinco Belluno, kiu havas loĝantaron dek-kvarone pli malgrandan ol la municipo Romo. La sola Luca De Carlo (Fratelli d'Italia) povos aŭdigi en la senato la voĉon de la loĝantaro sojle de la vintraj Olimpiaj Ludoj de 2026, kiuj okazos en Cortina d'Ampezzo (Belluno). Neniu tion faros en la Ĉambro de la deputitoj. Simile ankaŭ marĝenaj politikaj grupoj restos for de la „palacaj ludoj”. Perdiĝas do ideoj kaj ŝancoj por konfrontiĝo esencaj por la kompleksa demokratia procezo.

Premiado de lakeoj

Tio ŝuldiĝas parte ankaŭ al tre kritikata voĉdona leĝo, la t.n. Rosatellum, karakterizita de miksita sistemo: unu triono de la seĝoj estas aljuĝataj al la gajnintoj en la unumembraj balotdistriktoj, dum la aliaj estas dividataj laŭ proporcia sistemo. La voĉdonanto ne plu rajtas elekti iun konkretan kandidaton, sed fakte nur la partion kun „blokita” listo de nomoj. La partiaj ĉefoj povas do certigi „sekurajn” lokojn por siaj fideluloj: la sistemo konsekvence premias la lakeojn, bremsante la elekton de kompetentuloj kaj lokaj politikistoj.

Giovanni BIANCHINI

Italio

Giovanni Bianchini kunlaboras kun pluraj lokaj gazetoj.

Ĉu la „Bestaĉo” dormas?

En la lando, kiun en 1991 Pietro Scoppola nomis „respubliko de partioj”, ne maloftas rapidaj ascendo kaj falo de kandidatoj, movadoj ktp. La nuntempa sekretario de la partio Lega (Ligo), Matteo Salvini, nun ŝajne vojas laŭ malsuprenira parabolo. Kvankam estas ankaŭ aliaj kialoj, indas ne forgesi, ke lia politika influkapablo neripareble malkreskis ekde la fino de la kunlaboro kun Luca Morisi, eksa respondeculo de la partia komunikado kaj kreinto de la t.n. „Bestaĉo”.

Propagandilo

La Bestaĉo estas propagandilo, kiu ebligis al la centra-dekstra partio atingi 34 % de la voĉoj dum la eŭropaj voĉdonadoj en 2019, produktante 17 afiŝojn tage kaj 60,8 milionojn da interagoj dum sia agado en Facebook. Morisi tiel helpis transformi la Ligon en tutlandan amaspartion kaj elradikigis ĝin el ĝiaj originaj trajtoj (postulo por sendependigo de la t.n. „Padania”, la nordo de Italio).

Plialtigi la virusecon

Malmultaj homoj povis gvati malantaŭ la kulisojn por kompreni la funkciadon kaj la „konduton” de la Bestaĉo: plej verŝajne, ĝi estas komputila programaro, kiu kapablas analizi realtempe la orientiĝon de komentoj kaj reagoj al la afiŝoj por sugesti la plej oportunajn sentojn, mesaĝojn kaj terminojn por la sekvaj afiŝaĵoj. Do, ĝi estas esence ilo por plialtigi la „virusecon” de la enhavoj per la observado de specifaj ŝlosilaj vortoj, kiuj indikos, kion skribi poste. Oni kalkulis, ke necesus 6 800 000 eŭroj, por ke ordinara retejo ekhavu la samajn funkciojn kaj efikon.

Stimuli la partoprenon

La Bestaĉo reprezentas simbole la komunikadan naturon de la Ligo, kiu ĝuste pro la polemikeco kaj tujeco de sia lingvaĵo trovis la plej taŭgan disvastigilon en la mondo de sociaj retejoj.

Profesoro Pierluigi Vitale, soci-reteja analizisto kaj docento pri datena dezajno ĉe la Universitato de Salerno, analizis 8138 afiŝojn de la partia konto ĉe Instagramo, esplorante la rilaton inter publikigitaj bildoj kaj emocioj en la koncernaj komentoj. La rezulto? La afiŝoj, per kiuj Salvini emis transdoni emociojn kiel tristeco, timego, kolero aŭ repuŝo, produktis aprobon kaj pli grandan nombron da komentoj kaj interagoj. Tia negativismo – plejofte perata de bildoj – stimulas la emocian partoprenon de la sekvantoj.

Fino de kunlaboro

En 2021 Salvini ĉesigis la kunlaboron kun Morisi, post kiam tiu ĉi estis implikita en skandalo pri pagita geja seksumado kaj narkotaĵoj. Unu jaron poste okazis kolapso por la Ligo de Salvini, kiu falegis ĝis mizeraj 8,9 % kaj estis superita de la Italaj Fratoj de Giorgia Meloni, kiu eklipsis lin kiel ĉefan figuron en la centra-dekstra koalicio.

Ĉu vera populareco?

La falo de Salvini en la opinisondoj okazis ankaŭ en la sociaj retejoj: malgraŭ la investo de 63 520 eŭroj dum la lastaj semajnoj de la elektokampanjo, li perdis 285 000 (t.e. 5,7 % de la tuto) subtenantojn en Facebook. La ŝajne daŭra populareco de Salvini, kun ankoraŭ nun 5 milionoj da sekvantoj kontraŭ la 4,5 milionoj por Giuseppe Conte (Movado 5 steloj) kaj 1,1 milionoj por Silvio Berlusconi (Italio antaŭen!), substrekas lian nunan neinfluon sur la elektantaron kaj la foreston de atutoj en lia maniko. La Bestaĉo nun dormas kaj ne plu tiras la gvidrimenon de sia falinta majstro.

Tommaso MELACOTTE

Italio

KATALUNIO

5 jarojn post la referendumo

La pasintan 1an de oktobro Katalunio memoris per multhoma manifestacio la ĝeneralan voĉdonadon pri sendependeco okazinta antaŭ ĝuste kvin jaroj. Tiam la mondo vidis ŝokajn bildojn de hispana polico batanta civitanojn, kiuj simple volis baloti. Multo ŝanĝiĝis ekde tiu grava momento en la kataluna kaj hispana nuntempa historio.

Subpremo kontraŭ sendependismo

En 2017 la kataluna prezidanto estis Carles Puigdemont, kiu hodiaŭ loĝas ekzile en Belgio. Tie li evitas la hispanajn juĝistojn, sed ne la belgajn aŭ la germanajn, kiuj konsideris lin senkulpa je la krimo de perforta ribelo, pro kiu la hispana juĝistaro lin volas juĝi. Kelkaj anoj de lia registaro, interalie vicprezidanto Oriol Junqueras kaj kvin regionaj ministroj, baldaŭ sin trovis en malliberejo. Ankaŭ Carme Forcadell, prezidanto de la kataluna parlamento, kaj la sociaj sendependismaj aktivuloj Jordi Sànchez kaj Jordi Cuixart estis malliberigitaj, dum aliaj politikaj kaj sociaj gvidantoj devis ekziliĝi aŭ suferi grandajn monpunojn.

La forta (kaj ofte perforta) polica kaj juĝa subpremo kontraŭ pli ol 3000 sendependistoj evidente provokis timon kaj neprigis elpensi novajn strategiojn. Tio fine kaŭzis rompon ene de la reganta sendependisma grandkoalicio, kies du partioj estis Junts (Kune) kaj Esquerra Republicana de Catalunya (ERC - Respublika Maldekstro de Katalunio) . Ili partoprenis malkune en la regiona balotado kunvokita de la hispana registaro post la nuligo de la kataluna memrego. Iom post iom la partiaj pozicioj pli kaj pli malproksimiĝis unu de la alia, kvazaŭ gajni balotadon estus pli grave ol agi kune por liberigi la malliberulojn, kontraŭi la subpremon kaj pripensi eblan vojon al sendependeco.

Malgraŭe, la sendependistoj denove venkis, kaj naskis miksan registaron formitan el la du antaŭe koaliciaj partioj. Malmultajn monatojn poste la hispana Kongreso faligis la dekstran ŝtatan registaron de la Popola Partio (PP) kaj donis la povon al la Socialisma Partio PSOE, gvidata de Pedro Sánchez.

Atendante la „Tablon de Interparolado”

Ŝajnis, ke nova politika epoko komenciĝis, surbaze de traktado inter la kataluna registaro kaj la hispana ŝtato, pere de nova „Tablo de Interparolado”. Sed la perjuĝa subpremo, instigita de dekstremaj sektoroj, ne ĉesis. Eĉ septembre de 2020 la tiama kataluna prezidanto, Quim Torra (Junts), estis forigita el sia posteno kaŭze nur de afiŝego pri la „politikaj malliberuloj” pendigita ĉe la frontmuro de la registara palaco. Sekve, el nova balotado fariĝis prezidanto Pere Aragonès (ERC), kiu postulis „amnestion kaj memdecidon”.

Meze de 2021 la malliberaj politikistoj fine estis parte indulgitaj de la hispana registaro, kondiĉe ke ili neniam plu ribelu. Tamen, neniu amnestio alvenis, kaj dekoj da procesoj plu daŭris en la juĝejoj. La tempo pasis kaj preskaŭ neniu rezulto venis el tiu Tablo. Registaranoj de Junts kaj anoj de la aliaj sendependismaj organizaĵoj iom post iom ĉagreniĝis, ĉar la hispana registaro verŝajne ne multe konvinkiĝas pri tiu ejo, kiun ĝi malofte kunvokis (ĝi kunsidis nur trifoje ekde 2018).

Plie, en marto 2022, la prestiĝa usona revuo The New Yorker malkovris vastan poŝtelefonan spionadon – nomatan Catalangate – de la hispana sekreta servo CNI kontraŭ 65 katalunaj sendependistoj, inkluzive de la prezidantoj, regionaj ministroj, parlamentanoj kaj sociaj gvidantoj. Tiam Aragonès „frostigis” la interparoladon dum kelkaj monatoj, sed fine li denove insistis pri ĝia nepreco senrigarde, ke tiu situacio ne multe kontentigas homojn ĉe la sendependisma movado, kaj la juĝa subpremo de sendependistoj plu daŭras. Li diris, ke danke al la Tablo oni povus fine „eljusticigi” la politikan konflikton.

Kreskanta malkonsento

Male, en majo 2022 la hispana juĝistaro intencis devigi la katalunajn lernejojn instrui je 25 elcentoj per la hispana, kvankam en Katalunio ekzistas „merga” sistemo por instrui ĉiujn fakojn al ĉiuj per la kataluna (krom la aliaj lingvoj, kompreneble). Tiu instrusistemo estas vaste subtenata de la katalunaj partioj kaj socio. Estas scienca certeco, ke la kataluna estas minacata kaj iom post iom iĝas malforta lingvo, kompare al la tutmonde ĉiea hispana, kiun ĉiuj katalunaj lernantoj perfekte regas.

Lingvo estas grava – eble la plej grava – aktuala afero en Katalunio. Tiun atakon al la instruado multaj homoj nek forgesas nek pardonas. Do la premo al la prezidanto plifortiĝis, kaj la du regantaj partioj interbatalis. Eĉ unu el la ĉefaj sociaj organizaĵoj (ANC – Kataluna Nacia Asembleo) minacis formi novan balotliston, ekstere de la partioj, okaze de la venonta balotado. Samdirekte, la tria sendependisma partio, la kontraŭkapitalisma Kandidataro de Popola Unuiĝo (CUP), denuncis, ke la registaro delonge ne sukcesas atingi amnestion, nek memdecidon.

Dume kaj eksterlande la eksprezidanto Puigdemont kaj kelkaj eksministroj (samtempe anoj de la Eŭropa Parlamento) subtenas organizaĵon, nome la Konsilion de la Respubliko, kies sidejo estas en Vaterloo kaj kies celo estas denunci internacie la politikan konflikton en Katalunio. Tamen ĉi tiu laŭdire ĉiupartia organizaĵo bone rilatas nur kun parteto de la movado (precipe kun Junts), kaj ne havas sufiĉe efikan influon ene de la lando.

Nova rompo inter sendependistoj

Fine, dum la unua oktobra semajno, Junts balotis interne, ĉu resti aŭ ne ene de la registaro. La partia bazo respondis: ne plu. Do, nova ĉapitro komenciĝas nun en la kataluna politiko. ERC jam decidis sola regi, sed havas nur 33 seĝojn el 135 en la parlamento.

Kio okazos en la venontaj monatoj? Ĉu la nuna malplimulta registaro falos? Ĉu estos nova balotado? Ĉu la sendependisma plimulto ene de la Kataluna Parlamento plu daŭros? Ĉu la naciismaj hispanaj partioj povos regi unuafoje? Ĉu la hispana ŝtato finfine proponos ian ajn solvon al la amasaj postuloj de la kataluna socio? Neniu konas la respondojn, sed sendube la kataluna politiko estas hodiaŭ ege for de stabileco.

Albert CLARET

Katalunio

Albert Claret estas historiisto, forstisto kaj verkisto.

Eseoj

KOMUNUMO DE NACIOJ

Kien nun, Kanado?

Elizabeto la 2a, kiu dum pli ol 70 jaroj regis ne nur super Unuiĝinta Reĝlando, sed ankaŭ super Kanado kaj pluraj aliaj landoj, forpasis en septembro. Ŝi forte interesiĝis pri Kanado, kiun ŝi vizitis 22 fojojn dum sia regado – pli ol ajnan alian landon de la Komunumo de Nacioj (Commonwealth of Nations).

Hodiaŭ la ŝtatestro de Kanado estas ŝia filo: la reĝo Karlo la 3a. Li estas ŝtatestro ankaŭ, krom de Unuiĝinta Reĝlando, de 13 aliaj landoj kaj la simbola estro de la Komunumo de Nacioj. En la praktiko, tamen, la politikan povon plenumas la parlamento kaj la registaro, ne de la reĝo mem.

Ne de ĉiuj membroj de la Komunumo de Nacioj (kiuj ĉefe fontas el 56 sendependaj landoj, kiuj antaŭe estis parto de la brita imperio, krom kelkaj esceptoj) la reĝo estas ŝtatestro, sed de nur 15 landoj (16 ĝis Barbado fariĝis respubliko fine de 2021). Tiujn oni povas nomi „Komunumaj Reĝlandoj” (Commonwealth Realms). La plimulto de la membraro de la Komunumo de Nacioj do tamen estas respublikoj, en kiu la ŝtatestro ne estas Karlo la 3a, sed estas ankaŭ kelkaj naciaj monarĥioj. Tra la historio, pluraj landoj, kiuj sendependiĝis, elektis fariĝi respublikoj, interalie Barato, Srilanko kaj Maŭricio.

Kiel funkcias la monarĥio en Kanado?

Kanado estas federacio de dek provincoj (al kiu oni aldonu tri nordajn teritoriojn), kiuj ĉiuj havas propran parlamenton kaj registaron. La reĝo estas (kiel en la aliaj landoj, en kiuj li estas ŝtatestro, krom Unuiĝinta Reĝlando) reprezentata surloke de Guberniestro Ĝenerala, persono nomumita de la monarĥo laŭ propono de la ĉefministro de la lando. La nuna Guberniestro Ĝenerala estas Mary Simon, la unua persono de indiĝena – inuka – deveno en tiu posteno. La krono estas ankaŭ reprezentata en ĉiu provinco de Leŭtenant-Guberniestro, kiu esence agas same kiel la Guberniestro Ĝenerala rilate la provincan registaron.

Kial Kanado konservis la monarĥion ĝis nun? Male al multaj aliaj landoj (inkluzive de la najbara Usono), antaŭe partoj de eŭropaj koloniaj imperioj (sed simile al pluraj eksaj britimperiaj landoj), sendependiĝo estis ne evento, sed procezo en Kanado. La nuna federacia politika strukturo ekzistas de 1867, la lando akiris la rajton libere sin reprezenti en eksteraj rilatoj danke al la Statuto de Vestminstro de 1931, kaj Kanado akiris la juran kapablon modifi sian konstitucion sen aprobo de la brita parlamento en 1982. Neniam do estis unuopa, klara apartigo.

Mallonge pri la britaj institucioj en Kanado

Kvankam la akiro de suvereneco okazis iom post iom kaj en maniero akceptita kaj eĉ akompanata de la imperia metropolo, la historio de Kanado ekde la 18a jarcento tamen estas historio de konkeroj nome de la brita krono, forpuŝantaj la tieajn indiĝenajn popolojn aŭ la posteulojn de francaj koloniistoj (aŭ kelkfoje ambaŭ samtempe, ekzemple en la okcidento de Kanado).

La historio de Kanado rilate britajn simbolojn kaj instituciojn estas kontrasta: ĝi enhavas epizodojn kaj de perforto kaj de koncedoj. Britio akiris gravajn partojn de la nunaj atlantikaj provincoj de Kanado el la franca kolonio Akadio en 1713. Iom da jaroj poste, ekde 1755, la tieaj francaj loĝantoj estis perforte elpelitaj de la brita potenco. En 1763 Britio formale akiris la kanadajn teritoriojn de Francio per la Traktato de Parizo. Poste alvenis en Kanadon el la sudo multaj tiel nomataj „lojalistoj”, kiuj celis forlasi la nun sendependan Usonon por plu setli en teritorio de la Brita Imperio, ekde la fino de la 18a jarcento. De la komenco do tiu parto de la britdevena loĝantaro de Kanado forte subtenis la britan kronon. En la eksa Nov-Francio (el kiu estiĝis interalie la nuna provinco Kebekio) rilatoj estas miksitaj: post unuaj provoj altrudi britajn leĝojn kaj regon super la franca loĝantaro, por provi pacigi la franc-kanadajn loĝantojn, kaj por kontraŭi usonajn revoluciulojn, la brita krono devis en 1774 koncedi iujn rajtojn al ili, komenco de malfacila, sed finfine neniam tute rompita rilato kun britaj institucioj. La brita monarĥio estas do forte enplektita en ĉiuj evoluoj de la kanada politiko ekde antaŭ pli ol du jarcentoj kaj duono.

Pluraj aldonaj teritorioj, kiuj poste fariĝis britaj (kaj poste kanadaj) estas la tradiciaj teritorioj de la tieaj indiĝenaj popoloj, kun kiuj la brita krono subskribis la tiel nomatajn „traktatojn”, per kiuj la krono akiris rajtojn en tiuj landoj. Kvankam tiuj traktatoj estas kompreneble kritikataj kiel malegalaj, ili tamen estas taksataj de pluraj simbole gravaj kaj kreis rilaton kun la krono antaŭ eĉ la fondiĝo de la nunaj kanadaj politikaj institucioj. Por pluraj indiĝenaj nacioj ili formas bazon de rajtoj kaj agnosko ĝis la nuna tempo. Pro tiu situacio, iom paradokse, ne ĉiuj indiĝenoj estas favoraj al ĉesigo de rilatoj kun la krono.

La monarĥio en Kebekio

Sensurprize la brita monarĥio ne estas tre alte taksata en Kebekio, kies loĝantaro estas ĉefe franclingva. Ekzemple dum periodo, en kiu kreskis la nacia sento en Kebekio (1960aj kaj 1970aj jaroj), okazis vizito en 1964 de Elizabeto la 2a. Dum tiu vizito estis gravaj manifestacioj kontraŭ ĝi. Tamen multe pli gravis dum la pasinta duonjarcento la debato pri sendependiĝo ol tiu pri la monarĥio mem. En la ĉiutagaj politikaj diskutoj la temo estas malofte priparolata – sed la forpaso de Elizabeto la 2a vekis novan intereson pri ĝi. Kvankam la temo ade revenas en la amaskomunikiloj, praktike malmultaj antaŭvidas baldaŭajn unuajn paŝojn laŭ la malfacila politika kaj jura vojo, kiu ebligus transiron al respubliko.

Kien nun?

Sentoj pri la monarĥio do estas en Kanado diversaj, tamen ja sufiĉe multaj kanadanoj pensas, ke la monarĥio ne plu taŭgas al moderna Kanado. Enketo farita printempe de 2022 sugestas, ke iom pli ol duono de la loĝantaro tra la tuta Kanado tion pensas, proporcio, kiu eĉ atingas klaran plimulton en Kebekio (71 % laŭ la sama enketo).

Mallonge post la forpaso de la reĝino la ĉefministro de Kanado Justin Trudeau deklaris, ke la nunaj konstituciaj aranĝoj de Kanado estas tre stabilaj, kaj ke li havas neniun planon malfermi la temon.

Kvankam aliaj landoj de la Komunumo de Nacioj fariĝis respublikoj, la historio tamen montras, ke konstituciaj evoluoj estas ĝenerale malrapidaj, aparte en Kanado, kie la konstitucio estas ja malfacile reformebla. Grave, por ŝanĝi la rolon de la monarĥio, la interkonsento kaj de la federacia parlamento, kaj de ĉiu el la dek provincoj bezonatas. Ne ekzistas forta emo malfermi tiajn kompleksajn intertraktadojn. Jam fine de la 1980aj kaj komence de 1990aj jaroj konstituciaj reformoj fiaskis, kio malfermis gravan politikan krizon. Ne estus surprizo do, se Kanado plu troviĝos inter monarĥioj almenaŭ dum la venontaj jaroj.

Nicolas VIAU

Kanado

Nicolas Viau naskiĝis en Francio, sed loĝas en Kanado ekde la jaro 2000. Li studis fizikon kaj mastrumadon de la naturmedio kaj laboras en firmao, kiu fakas pri teknologio de renovigebla energio. Li verkas pri temoj lingvaj kaj politikaj (ĉefe franclingve) en sia blogo ideesmultiples.ca.

Moderna vivo

KOSOVO

Senprecedenca striko de instruistoj

La lernojaro en Kosovo, kiu devis komenciĝi la unuan de septembro, ekis en la komenco de oktobro. Kaŭzis tion striko de instruistoj, kiuj per la sindikatestroj Rrahman Jasharaj kaj Vjollca Shala postulis altigon de salajroj – kies nuntempa meza nivelo estas ĉirkaŭ 500 eŭroj – je pliaj 100 eŭroj. Tion ne akceptis la registaro de Albin Kurti, kaj la ministrejo pri instruado pretigis apartan leĝon pri salajroj ĝenerale proponantan al la instruistoj salajran kreskon de 50 eŭroj kaj konstantan altiĝon de la salajroj laŭ la nivelo de la inflacio.

Ĉirkaŭ 350 000 infanoj de Kosovo, inkluzive de 50 000 etuloj de la unua klaso, restis hejme unu monaton. Tio ne okazis eĉ dum la reĝimo serba de Milošević, kiam en la 1990aj jaroj fermiĝis ĉiuj albanlingvaj lernejoj, inkluzive de la universitato de Priŝtino. Plurajn jarojn albanoj paralele daŭrigis la instruadon en privataj domoj kaj per simbolaj pagoj garantiataj de albanoj loĝantaj eksterlande.

Kulpuloj?

Laŭ la registaro, la strikon puŝis kaj subtenis la opoziciaj partioj malvenkintaj antaŭ preskaŭ du jaroj en la ĝeneralaj balotoj. La estroj de tiuj partioj, kiuj nenion faris kontraŭ la korupto sed malriĉigis la ŝtatan buĝeton, senpacience atendas la falon de la nova registaro, kiu laŭ internaciaj raportoj estas pli sukcesa koncerne la plibonigon de la ekonomio.

Sed la sindikatestroj deklaras, ke la striko estas rajto garantiata de la konstitucio kaj ne havas politikan fonon. Ili diras, ke januare 2023 la striko povos rekomenciĝi.

Bardhyl SELIMI
korespondanto de MONATO en Albanio

Bardhyl Selimi (1945) finstudis pri matematiko en la universitato de Tirano. Li estas kunlaborinto de PIV. Pro sia rolo en la plifortigo de la albana Esperanto-movado li estis honorita per Diplomo pri Elstara Agado de Universala Esperanto-Asocio.

Moderna vivo

TABULLUDOJ

Skrablo en Kubo

En multaj landoj la mensajn sportojn oni ofte kaj intense praktikas. Estas evidentaj la sanprofitoj kaj la socia evoluo de tiuj, kiuj praktikas ŝakludon, puzlon, krucvortenigmojn, skrablon, damludon, goon kaj aliaj.

En 2005 oni komencis en Kubo praktiki skrablon kiel amuzilon, danke al iniciato de René Mesa kaj al la helpo de Eusebio Leal Splengler, historiisto de Havano en tiu tempo, kiu sugestis uzi la publikan bibliotekon Rubén Martínez Villena kiel sidejon por komunuma skrablo-projekto.

En la lastaj 15 jaroj elstaris la junulo Miguel Stevens Gómez, kiu atingis la trian lokon en la monda konkurso okazinta en Havano en oktobro 2014.

Sukcesa konkurso

De la 20a ĝis la 23a de julio 2022 en la kuba ĉefurbo okazis skrablo-konkurso (en hispanlingva versio), kiu arigis ludantojn el Norda Ameriko, Centra Ameriko kaj la karibia regiono. Ĉi-foje venkis Miguel Stevens Gómez, kiu ankaŭ aldonis 46 poentojn al sia „ELO” 1. Li estas nun la plej bona kuba skrablo-ludanto kaj troviĝas inter la unuaj 20 ludantoj en la mondo.

La ludo

Ĉiu ludanto klopodas gajni poentojn farante vortojn sur kvadrata tabulo dividita en 15x15 kvadratoj. La vortoj povas konsisti el du literoj aŭ pli, estas formataj vertikale aŭ horizontale kaj legeblas laŭ ĉiu direkto. Oni povas krei vortojn surbaze de aliaj jam faritaj. Ĉiu litero havas sian propran valoron.

Nepra kondiĉo estas, ke ĉiu vorto devas troviĝi en la lasta eldono de la vortaro de la hispanlingva Akademio.

Oni ludas skrablon en 131 landoj kaj ekzistas pli ol 30 lingvaj versioj.

1. La poento-sistemo „ELO” estas matematika metodo inventita de la hungar-devena usona fizikisto Árpád Élő (1903-1992). Ĝi utilas por kalkuli la relativan lertecon de ludantoj, ekzemple de ŝako.

Juan Carlos MONTERO MEDINA
korespondanto de MONATO en Kubo

Juan Carlos Montero Medina estas kuba emerita kontisto. Li naskiĝis en 1957 kaj loĝas en Havano.

Oklingva Proverbaro

Marko kaj Ludoviko Zamenhof

Per la eldono de la Oklingva Proverbaro Petro Desmet' kaj Flandra Esperanto-Ligo realigis la preskaŭ centjaran sonĝon de Ludoviko, kaj ankaŭ de Marko, Zamenhof. En la jaro 1910 Ludoviko eldonis sian „Proverbaro Esperanta”, kiu estis farita laŭ la „Frazeologio rusa-pola-franca-germana”, kiun la patro komencis eldoni en 1905, sed kiu, bedaŭrinde, pro la morto de la patro, neniam aperis en sia tuteco. Ludoviko preparis sian esperantan version surbaze de la kompleta manuskripto de la patro, kaj li klare skribas, ke la intenco estis, ke ĝi estu „eldonota poste kune kun la partoj en la aliaj kvar lingvoj”. En lia tempo – tiel li skribas – eldoni ĉiujn kvin partojn de la verko estis malfacile.

Pli ol 20 000 diversaj proverboj aperas en la prestiĝa libro kune kun interesaj dokumentoj kaj teksto pri ĝia historio. Aldonitaj al la originalaj kvin lingvoj rusa, pola, franca, germana kaj esperanta estas tri pliaj: nederlanda, hungara kaj latina, ĉi-lasta laŭ la deziro de Marko.

Eldonjaro: 2020
Fortike bindita, formato 155 x 215 mm, 543 + 114 paĝoj. ISBN: 978-9077-066683. Prezo ĉe FEL (inkluzive de la indekso): 39 eŭroj plus afranko.

Flandra Esperanto-Ligo, Lange Beeldekensstraat 169, 2060 Antwerpen, Belgio. Rete: www.retbutiko.be - retbutiko@fel.esperanto.be

Scienco

KOREIO

Medicinaj testoj sen provbestoj ebliĝas

La procedo disvolvi novan medikamenton ne nur postulas longan tempon kaj enorman monkoston, sed ĝin akompanas ankaŭ etika demando pri la traktado de bestoj. Ĉiujare pli ol kvar milionoj da bestoj, sole en Koreio, estas uzataj kiel kobajoj kadre de laboratoriaj eksperimentoj por la testado de novaj medikamentoj. Cetere, nur 8 % de la kemiaĵoj trapasantaj testadon inter bestoj sukcesas poste ankaŭ en klinika provado inter homoj, kio implicas diferencan sentivecon al medikamento inter homoj kaj bestoj.

Kio estas „surblata organo”?

Pasintjare la korea bioteknika kompanio Human Ace evoluigis platformon, kiu povas anstataŭi la testadon inter bestoj de novaj medikamentoj. La tekniko baziĝas sur tiel nomataj „surblataj organoj” 1 (angle Organ-on-a-Chip; sekve, pli mallonge: OOC), unue enkondukita en 2010 de profesoro Huh Dongeun el la Universitato de Pensilvanio kune kun esploristoj el la Instituto Wyss de la universitato Harvard. La sistemo simulas la mikrostrukturon kaj la fiziologiajn reagojn de tuta homa organo. Human Ace specife produktis surblatan koron, kiu entenas miokardiajn ĉelojn derivitajn el homaj praĉeloj. Efektive oni povas observi sub mikroskopo la imititan koron, batantan kiel vera kormuskolo.

Kiel ĝi funkcias?

OOC principe konsistas el ĉefa mikrofluida ĉambro enhavanta homajn ĉelojn, ligita al reto de mikrokanaloj. Ĉeloj estas kultivataj en la mikroĉambro sub sterilaj kondiĉoj, dum la flankaj mikrokanaloj estas utiligataj por liveri al la ĉeloj nutraĵojn, bakteriojn, virusojn kaj kemiaĵojn aŭ por lavi la ĉelojn kaj forigi la rubon. La mikrokanaloj estas uzataj ankaŭ por manipuli la ĉelojn meĥanike aŭ elektre.

Tiaj organoj estas ligeblaj unu kun alia, por samtempe analizi la reagon de pluraj organoj. Ekzemple surblataj koroj kaj hepatoj povas kunligiĝi inter si pere de komunaj mikrokanaloj por testi la toksecon de nova medikamento je la koro. La Instituto Wyss sukcesis lastatempe disvolvi eĉ surblatan korpon, kiu konsistas el ĝis dek organoj interligitaj, por realigi kaj pristudi sangofluadon inter malsamaj organsistemoj. La platformo kreas mediojn preskaŭ vivajn, kiuj ebligas biologie kultivi ĉelojn, testi efikecon kaj toksecon de medikamento kaj tiamaniere disvolvi pacientdirektitan medicinon.

Kio poste?

Antaŭ la realiĝo de plena medicina aplikado de OOC ankoraŭ kuŝas kelkaj obstakloj. Probable la plej rimarkinda rilatas al la regulo, laŭ kiu, por esti agnoskita kiel medikamento, ĉiu ĥemiaĵo devas trapasi testadon inter bestoj antaŭ klinika provado inter homoj. En evoluintaj landoj, tamen, lastatempe leviĝas movado celanta savi kobajojn uzatajn kun la celo krei kuracilojn por la sano de homoj. Ekzemple la usona Environmental Protection Agency (Mediprotekta agentejo) en 2019 anoncis la eliminon de testado inter bestoj antaŭ la jaro 2035. Multaj esperas, ke ĝis tiam oni estos komplete substituinta bestotestadon per la nova tekniko tute bazata sur OOC.

CHO Sung Ho
korespondanto de MONATO en Koreio

Cho Sung Ho estas emerita profesoro pri biologio, kaj aktivis en la movado kiel ĉefredaktoro de la gazeto La Espero el Koreio kaj vicprezidanto de Korea Esperanto-Asocio.

1. Blato estas ĉi-kuntekste ne insekto, sed integra cirkvito en eta ingo kaj preta por muntado sur cirkvita tabulo. (red.)

AKTUALE

Post furoro de sunpaneloj, ĉu nun hidrogenpaneloj?

Pro klimataj kaj energiaj krizoj, ĉie en la mondo nuntempe sciencistoj pristudas manierojn por limigi la uzadon de fosiliaj brulaĵoj kaj tiel redukti poluadon. Jam tre oftaj estas sunpaneloj sur tegmentoj por produkti elektron pere de sunradiado. Aro da projektoj okupiĝas pri produktado kaj aplikoj ligitaj al hidrogeno. Uzado de hidrogeno fakte kostas konsiderinde malpli ol uzado de tergaso aŭ elektro. Plej ofte la fabrikado okazas per elektrolizo de akvo, sed ankaŭ tio konsumas energion kaj poluas.

Tegmento

Noveca modelo de hidrogenpanelo, freŝe prezentita de la belga kompanio Solhyd kunlabore kun la universitato de Loveno, ja similas al sunpanelo, sed la esplorskipo sukcesis krei specon de panelo, kiu kaptas akvovaporon el la aero kaj produktas hidrogenon per sunenergio. Do, anstataŭ konektiĝi kun elektrokablo, ĝi konektiĝas kun gasdukto. La instalaĵo ne enhavas maloftajn metalojn kaj estas relative malmultekosta. La procezo tute ne poluas. Ĉiu panelo funkcias sendepende. Do facile eblas instali ĝin private sur tegmento kaj uzi la gason. Ĉiu ekzemplero de la produktita modelo produktas tage po 250 litrojn da hidrogeno stokebla en cisterno.

Problemoj

Sed restas ankoraŭ kelkaj solvendaj problemoj: 1) hidrogeno estas la plej malpeza kaj eksplodema gaso, do nepras speciala atento pri la fidindeco de duktoj kaj aparatoj antaŭ ol uzi ĝin por hejtado aŭ kuirado en domoj; 2) por ĝia stokado bezonatas premrezista cisterno kaj kompresoro. Tamen la esplorskipo de Solhyd okupiĝas ankaŭ pri novspeca glaciobaterio, ideala por ligi hidrogen-molekulojn. Spacproporcie ĝi povas enhavi dekoble pli da energio ol la hejmbaterioj, kiujn oni nuntempe reklamas por stoki energion produktatan pere de sunpaneloj aŭ de varmopumpiloj. Pro tiuj kostoj rilataj al stokado kaj uzado la entrepreno nuntempe pensas unuavice pri instalaĵoj en apartamento-kompleksoj. Tiel eblos dividi la aldonajn elspezojn.

Ĉiuokaze la esploroj pri hidrogeno estas notinda nova paŝo kadre de la pluraj streboj al la redukto de fosiliaj brulaĵoj kaj al la nuligo de petrolo kaj gaso kiel strategiaj armiloj.

Ivo DURWAEL

korespondanto de MONATO en Belgio

MEDICINO

Trakti kovimon per kontraŭinflamaj kuraciloj

Raporto pri ampleksa esploro kunplenumita de la Instituto pri medikamentaj esploroj Mario Negri (kun sidejo en Milano) kaj de la hospitalo Papo Johano 23a de Bergamo (eble la urbo plej drame trafita de kovimo en ĝia unua fazo) lastatempe aperis en la faka revuo Lancet infectious diseases. Ĝia titolo estas Hejmo kiel nova limo por la traktado de kovimo: la argumento por kontraŭinflamaj medikamentoj 1 ). La temo de la studo estas specifa terapio, uzanta ne-steroidajn kontraŭinflamajn kuracilojn (science NSAID), kiu, se komencata ĉe la unuaj simptomoj de kovimo, ŝajnas redukti la riskon pri enhospitaliĝo je eĉ 85-90 elcentoj.

Malpli da intensiva flegado

La interesa studo analizis la efikecon de ne-steroidaj kontraŭinflamaj kuraciloj en la traktado de mildaj kaj moderaj formoj de kovimo, por minimumigi la neceson de enhospitaliĝo: laŭ la fakuloj, la aliro al intensiva flegado fakte malpliiĝas je 80 elcentoj; la enhospitaliĝoj je 85-90 elcentoj; la tempo bezonata por la malapero de simptomoj je 80 elcentoj; la bezono de suplementa oksigeno je 100 elcentoj.

Premo

La sciencistoj argumentas, ke, se la nombro de infektitoj denove supreniros en la venontaj monatoj pro nova pli danĝera aŭ pli kontaĝa varianto, ne necesos maltrankviliĝi troe: frua terapio bazita sur kontraŭinflamaj kuraciloj povos sukcese forturni la troan premon, kiun malsanulejoj spertis en la lastaj du jaroj en la plejmulto de la landoj de la mondo.

1. Home as the new frontier for the treatment of COVID-19: the case for anti-inflammatory agents .

Cristina CASELLA
korespondanto de MONATO en Italio

Arto

MUZIKO

Nova kompilaĵo post 22 jaroj

22 jaroj pasis post la unua Esperanto Subgrunde Kompil' kaj kiam mi ricevis la recenzdiskon mi scivolemegis pri la muzikaj ŝanĝoj okazintaj dum tiom da tempo. El la grupoj de la unua kompilaĵo restas nur Piĉismo (kvankam ankaŭ kelkaj aliaj malnovaj konatoj de Esperantujo kiel Jomo kaj Ale Kosabela aperas en la kompilaĵo), do verŝajne ŝanĝiĝis multo, ĉu ne?

Sed unue, subgrunde, kio (aŭ kie?) estas tio? Eĉ se la unua impreso estas, ke la subgrundo kovras la tri kontinentojn Eŭropo, Sud-Ameriko kaj Azio, evidentiĝas ke la muzikistoj kaj kantistoj loĝantaj en la esperanta subgrundo plejparte troveblas en Brazilo, Francio kaj Rusio. Frapa estas ankaŭ la manko de kantistinoj kaj, laŭ la nomoj en la libreto de la disko, ankaŭ muzikistinoj – escepto estas nur Eveline Paŭla.

Muzikstiloj

Muzike, „subgrunde” ofte aludas al muziko ne bone konata aŭ muziko farita ne pro komercaj, sed pro artismaj aŭ ideologiaj celoj. Tio bone kongruas kun la kompilaĵa muzikstilo: la grupoj plejparte brave sekvas la tradicion de punk kaj usona hard core de la 1980aj jaroj: reen al malgrandaj grupoj kun gitaro, baso, drumoj kaj voĉo, laŭtaj, bruaj gitaroj kun multe da distordo, pli-malpli mallongaj kantoj kaj hejmstudia, memproduktita etoso (la kanto Baldaŭ tamen donas al la oreloj ripozadon de laŭtaj gitaroj, iomete ska-eca).

La kantoj ofte estas kun malfacile kompreneblaj tekstoj, parte ĉar la voĉo estas sufiĉe for en la mikso (muntado?), parte ĉar la kantistoj malklare kantas (esceptoj estas interalie Jomo, Ale Kosabela kaj Pendumito). La tekstaj temoj ĉefe kovras maldekstrajn socipolitikajn (Ruĝa Espero, Maĥnovŝĉino, Julie, 1936, 1492-1992, Eterna vivo), kontraŭ-militajn (Manĝaĵoj ne Bomboj, Julie, 1936, Atomo ne povas esti paca, Hiroŝimo, La verda flago), esperantajn adaptaĵojn de maldekstraj militkantoj (Al la barikadoj), seksaĉajn tekstojn (Ne ricevos ŝtato ĉuron, Libertestikoj), nihilistajn (En serĉado de bono), tekstojn kontraŭ (Kontraŭ, Vi endas forfiki) kaj movadajn (La verda flago). La kompilaĵo enhavas ankaŭ kantojn kun tekstoj kaj muziko de George Brassens en novaj versioj. La fakto, ke la tekstoj ne tiom bone kompreneblas, apartenas al la ĝenro: ĝuste en tiu ĉi tradicio de populara muziko pli gravas la sono kaj la teksto iĝas parto de la brua teksturo. Tio apartenas ankaŭ al la mankoj de longaj gitaraj soloj kaj, iomete bedaŭrinde, la ofta foresto de sinteziloj (kvankam la kanto La verda flago montras, kiel sintezila sono povas plibonigi la kantan strukturon).

Kvankam kelkaj aludoj al la unua kovrilo de la kompilaĵo enestas, la grafikado ne estas tiom abstrakta kiel la unua. La libreto enhavas ĉiujn tekstojn kaj mallongajn prezentojn de la grupoj. Bedaŭrinde la tekstoj havas ankaŭ ortografiajn erarojn.

Konklude

Revene al la komenca demando: Mia mallonga respondo estas: ne multo ŝanĝiĝis. Kvankam el la grupoj de la unua kompilaĵo restas nur Piĉismo, la muzika stilo de la kantoj restas plejparte en la 1980aj kaj 1990aj jaroj. Aldone, ĉu la diverseco de la kantoj estas tiom granda, ke vere necesis eldoni du diskojn kun pluraj kantoj de la plejparto de la grupoj?

Estos interese vidi, kiam la tria eldono (ĉu post 33 jaroj?) de Esperanto Subgrunde Kompil' aperos, kiaj ŝanĝoj estos. Ĉu eblos ilin kolekti sur unu disko aŭ ĉu necesos tri ...

David-Emil WICKSTRÖM

Literaturo

RAKONTO

Akbota

Komence nenio antaŭsignis katastrofon. Tamen ekknaris la pordo, malhela svelta figuro fulmrapide sagis la domon, kaj aŭdiĝis terure korŝira plorego. Akbota falis surplanken, skuante la ŝultrojn kaj ĉiusekunde singultante kun ĝemoj.

– Mi ne volas edziniĝi al tiu virporkaĉo! – ŝi balbutis kaj levis la kapon, serĉante per ĉarmaj nigraj okuloj tra larma inundo sian fraton, kiu eksterdube staris en la ĉambro.

Estis precize la 6a horo matena. Likvakristala lumtabulo de elektra horloĝo stelumis sur diligente kretita muro en duonobskuro. Ruĝeta lumo de ĝi, kunfandiĝante kun apenaŭ penetranta tra la masivaj tolaj kurtenoj sunrebrilo, reliefigis la magran meblaron ĉirkaŭe: lignan malplenan tablon, elektrontuban korean televidilon sur malalta kredenco, florpotojn sur fenestrobretoj, neĝblankan liton en angulo; apud la lito estis malgranda kofro kun nacia ornamaĵo, kaj tri malmultekostaj poŝtelefonoj en vico laŭ ies ordemo kuŝis tie.

Akbota daŭre ploris.

Ŝia frato, mezaĝa belega larĝaŝultra kazaĥo kun vizaĝotrajtoj tre similaj al tiuj de la fratino, kvazaŭ paralizita, ekpiedpremis la plankon apud la ŝirmita fenestro kaj turniĝis.

– Kion vi diris? – lia voĉo tremis pro kolero.

– Virporkaĉo! Jes! Ĉu vi vidis lin? Nur vila virporkaĉo kaj nenio pli – la junulino ĉagrenmiene kun peza ofendo mordis la malsupran lipon.

La frato malrapide alpaŝis.

– Leviĝu!

Timego ombris ŝian vizaĝon. Surgenuiĝinte, la povrulino kun enorma espero rigardis al la frato. Eĉ larmoj preskaŭ sekiĝis.

– Leviĝu – mallaŭte ripetis la frato, tute sombriĝante. – Ĉu tiajn aĵojn vi lernis en la lernejo? Aŭ ĉu eble en viaj sociaj retoj?

Akbota eĉ ne moviĝetis, nur peteme gestis per manplatoj.

– Pardonu! Mi nenion povas fari! Li naŭzas min – la voĉo, iam preskaŭ velura, nun estis obtuza kaj fremda.

Ŝi ĉirkaŭprenis liajn malpurajn gumtolajn botojn, sed tuj estis piede forpuŝita.

El unu el la botoj aperis militema skurĝo kaj minace pendiĝis super ŝia kapo. Nenion eldirante, la frato levis la longan belan jupon de Akbota kaj disŝiris la blankan kalsoneton. La fratino ekkriis. Horora frapego plaŭdis, postrestigante skarlatan spuron sur la delikata haŭto de gluteo. Plia kaj plia frapo. La krio transformiĝis al ia sovaĝa ŝriko.

– Mi vin instruos kiel pliaĝulojn estimi – siblis la frato. – Sinjoro Asilbaj por vi laŭ neŝancelebla kudalik 1 estas destinita. Knabinaĉo! Mi elbatos el vi tiun fekon! Nenia Interreto plu!

Post deko da batoj la skurĝa punado ĉesis. Pro hontego Akbota estis plene preta dissolviĝi en la malfreŝa aero de la kabano. Per unu mano ŝi ŝirmis la pubon kaj per la alia strebis pluki ĉifonan reston de sia subvesto.

Subite la frato provis per akra movo demeti ŝian polmon de la vulvo, sed malsukcese.

– Se vi ne estas virgulino aldone, mi vin simple mortigos. De vi eblas atendi ion ajn – estis eldirite kun tia trankvilo, kvazaŭ temus pri la plej ĉiutagaj aferoj: ekzemple, pri instrukcioj kiel kuiri besbarmak 2. – Montru!

Akbota ĵetis sin for; surpiediĝis, ordigante la jupon. Mirinde facile per la tuta korpo ŝi impetis al la pordo kaj forkuris.

La frato hezitis (ĉu indus postkuri?), sed fine restis. Li senemocie enbotigis la skurĝon, levis la kurtenojn, alrigardis al la korto kaj penseme diris:

– Pro tia kalim 3 vi eĉ al la diablo mem edziniĝos ĉe mi ...

Dumiome strabinte tra la fenestro, li aldonis:

– Kaj la poŝtelefono via estas konfiskita ekde nun.

***

Svatistoj venis ĝustatempe. Tiuj ne estis familianoj, sed pure dungitoj de la patro de la estonta edzo. Ili estis du bravuloj, vestitaj je ledaj jakoj. Kaj unu el ili ial tre similis al la aktoro Thomas Jeffrey Hanks, spite al sia azia aspekto.

Malgraŭ la deziro de la fianĉo sekvi ĉiujn nuancojn de la tradicia nacia nupto kaj antaŭnupto, ĉe ili mankis ĉevaloj. Kaj mankis ankaŭ multo, kio ĉeestis en la antaŭaj tempoj, verdire.

Novmodela nigra Land Rover alglitis al la celata vilaĝo en kristala printempa tago sen ajna peno, kiel orienta venteto, kiel paperŝipeto en la rojo, surakvigita de iu bubo je stria pantalono, kiel facilmova kolombo. Post la aŭto tiriĝis remorkmaniere ega ĉaro, en kiu estis ĉio, por kio ne sufiĉis loko en la kofrujo. En la ĉaro estis arĝenta manĝilaro, feloj, bokalego da kumiso 4, viando de kelkaj klonitaj ŝafoj, dek kvin brikoj da sojfaba proteino, mielo, paro da ruĝaj mokasenoj kaj meze solene situis vera fera perlo: multekosta gasa elektrogenerilo kun ŝtala farbita framo. Tio estis nur eta parto de la plenaĵo, kiun oni devis pagi kontraŭ la fianĉino. Efektive, ankaŭ la mono estis atendata.

Maljuna virino en nacia kostumo kun sulkoplena laca vizaĝo eliris por renkonti la karajn gastojn. Tio estis la patrino de Akbota.

– Bonvenon, karaj! La ĉevalojn trinkigu unue, kaj ĉio cetera poste aranĝiĝos – la virino montris al du siteloj, anticipe preparitaj kaj orfece starantaj ĉirkaŭ plektobarilo.

Ŝia filo, la batema kruelulo kun nun precize tondita kaj kombita hararo, same elkabaniĝis. En liaj manoj estis bruna libro kun la titolo "Kazaĥa nupto. Tradicioj kaj kutimoj de la kazaĥa popolo" kaj koloraj ilustraĵoj. Salivuminte fingron, li foliumis al la sekva paĝo kaj avide legis plu. Nelaŭmezura solena ŝapano 5 kun malhelverda rebrilo de luksa ŝtofo pendis sur li, kiel sur birdotimigilo. Triangula ĉapo kronis la kapon. Fine de la hasta librokonsultado sekvis ia stranga gesto, ĵetita direkte al la alvenintoj, komplota palpebrumo kaj komplete idiota rideto.

La svatistoj interŝanĝis la rigardojn.

– Trankvilu, lastatempe ĉiuj nacioj ne memoras siajn radikojn – apenaŭ distingeble flustris unu al la alia.

Post reciprokaj varmaj salutoj ĉiuj eniris la domon por tagmanĝo. La tablo plenplenis je diversegaj festaj bongustaĵoj, kiujn nombri kaj nomi eĉ ne sencon havas. Rimarkendas nur, ke la familio de la fianĉino por prepari ĉion dronis en ŝuldaro.

Jam sidiĝinte, antaŭ ol komenci manĝi, unu el la svatistoj (tiu, kiu similis al Tom Hanks) eltiris el la poŝo malallogan grizan skatolon kaj malfermis ĝin antaŭ la du ekstreme scivolaj rigardoj. La frato tuj ektusis kaj rapidege prenis la skatolon. Tie kuŝis malgranda orbriko.

– Kaj por la niaj, kaj por la viaj; kaj por kamelo, kaj por kamelino ... – li malnaturece ekĝemdeklamis, kaŝante la skatolon en la ĉebrusto.

La patrino provis malstreĉi la plumban silenton, disverŝiĝintan kvazaŭ densa kamelina lakto. Ŝi etendis la dekstran manon kaj, duonklinante sin, plejeble lakone preskaŭ elkriis:

– Gustumu!

Tiu svatisto, kiu fordonis la oron, tro klare subridis, sed akceptis la inviton per dufoja mordo de iu vianda peco.

– Kial, panjo, brando ne estas je dispono? – gaje demandis la alia svatisto kaj tuj ekhontis pri sia demando.

– Арақ атаңнан қалған ас емес! 6 – respondis la maljunulino.

– Saĝaj vortoj ... – la viroj kompreneme kapjesis.

Ĉiuj manĝis, konversacio stagnemis.

La devo laŭdi la baldaŭan edzinon (aperinta, precipe, danke al tiu sama bruna libro) pelis la familianojn urĝe konstrui iun honorigan oratoraĵon. Sed la patrino estis diskreta laŭnature kaj la pezon de tiu nepraĵo prenis sur sian potencan dorson la frato.

– Ĉu vi scias, kia lertulino ŝi estas? – tuj komencis li, al neniu turnante sian parolon persone, sed kun mirakla entuziasmo.

– Bonvolu rakonti – indiferentis ies maĉantaj makzeloj.

– Nu, ŝi... Ŝi iufoje helpis al mi masakri skeletojn en la ludo Minecraft ... La tuta arbaro liberiĝis! Kaj kiel delice ŝi muzikas per kobizo 7! Cetere, ŝi ajnan arton scipovas – la improvizita panegiro ŝajnis esti tre plaĉa al ĝia kreinto.

– Kaj kie ŝi estas? Tre scivol… Uf – la svatisto, kiu informiĝis pri brando, ne finis la frazon. Kaj ĉe Tom Hanks la okuloj el okulkavoj preskaŭ elfalis. Ne senkiale.

Lia kunulo en despero provis movi la brakon, tamen ne nur brako lia, sed ankaŭ la tuta korpo estis firme alkudrita al la mola sidloko de la seĝo, kaj la kruroj de la seĝo mem estis abunde ŝmiritaj per iu glueca substanco. De sub la tablo elkuris nudpieda barba nano kun ruĝa lana fadeno, enmetita al ŝtala kudrilo, enmane. Sur lia kapo estis ridinda trikita ĉapo, alvokita, evidente, transdoni iun aŭtentikan tradicion.

– Monpuuuno, monpuuuno! – ekhurlis la nano, kiel urseto transiris la lokon, montris lilan langon kaj malaperis en la pordokadro.

– Sed mi ja ne dormis. Eblas nur, kiam oni ekdormas – protestis la alkudrito.

– Eblas ĉiam, kiam vi kolerigas la mastrojn! Kaj vi per via malkonvena demando kolerigis nin – replike enŝovis la frato.

Dumjarcentaj nuptaj tradicioj turnis sin per malagrabla flanko por la svatistoj.

– Akbota ne havas patron; mi, pliaĝa frato, estis kaj estas patro por ŝi – daŭrigis li. – Mi ne rajtas endanĝerigi ŝin per ia dubinda parenciĝo, miksante ŝian sangon kun la sango de iu drinkemulaĉo.

– Vi mem estas mulaĉo. Ne mi ja edziĝas ... – apenaŭ prononcaĉis la alkudrita, tute malĝojiĝinta svatisto, eltirante monujon por repagi sian malgloron.

Li eligis kvar novajn kraketantajn monbiletojn de la plej alta valoro kaj jam volis kaŝi la grasan monujon, sed la demandema rigardo de la frato elŝiris el liaj manoj iom pli, ol estis atendite.

La manĝado pluis.

Por la patrino la tuta procezo de svatado estis netolerebla. Al ŝi ne eblis rigardi sen kompato. La miopaj okuloj tien kaj reen vagis, kvazaŭ naĝante en ia malhela nebulo. La mentono flaviĝis, la vangoj palis. Anemiaj lipoj per nervozaj movetoj atestis la proksiman ekploron.

Fine ŝi streĉis la fortojn kaj vokis per febla interrompa voĉo:

– Akbota, aliru ĉi tien, kara!

Multsignifa foresto de ajna responda sono maltrankviligis ĉiujn, ĉar komence estis promesite, ke la junulino nepre prezentos sin hodiaŭ. Por tiu celo ŝi jam estis devigita ellerni iun dancon, kiu estis provludata akompane de kaseda magnetofono ĉiuvespere je la sama horo sub la severa rigardo de la frato.

– Ĉu ŝi forestas? Kaj kiel svati eblas ĉi-okaze? – la svatistoj eksusuris, kiel terpomskaraboj en lada skatolo. Al la povra patrino kostis multe da peno admoni ilin ne tuj forveturi. Al la vortoj de la frato ili neniel fidis, des pli ke li jam murmuradis la plej pintajn deliraĵojn. Rezulte, oni decidis serĉi kune.

Dum kelkaj horoj daŭris la serĉado endome, en ĉiuj kaŝitaj lokoj de la korto, en la ĝardeno. La frato eĉ vizitis la subtegmenton kaj falis de la eskalo dum la ledaj svatistoj ŝprucigis sinceran ridon. La frato gratis la kontuzitan pugon kaj, intertempe, preterirante la puton borderitan de grandaj rondaj ŝtonoj en la korto, ne detenis sin kaj ĵetis fluan rigardon ankaŭ tien, internen. Tio, evidente, ne kontentigis lin, kaj post momento li profundigis la kapon al la puta aperturo. Eĥo pigre respondis ĉiujn tien ŝutitajn vokalojn. Li ial estis firme certa, ke Akbota estas ene. La afliktiĝo pro la mala fakto trovis eliron en ŝmaca kraĉo rekte en la puton.

Estis pridemanditaj ĉiuj amikinoj de la junulino. Neniu donis iun almenaŭ iomete utilan informon.

Fine la alkudrita svatisto eksentis intensajn intestajn spasmojn pro la riĉa tagmanĝa regalo. Enirinte lignan latrinon, li ekvidis, ke iu, vestita je bunta virina robo, pendas sur ŝnuro rekte super la kloaka truo.

– Ĉi tien! Tuj! Jen la fianĉino – vokis li.

Sed tio ne estis la fianĉino. Sur sako da terpomoj, zorgeme ĉirkaŭvolvita kelkloke per dika fadeno (kiel oni rimarkis poste), estis surmetita robo. La ĝenerala impreso estis perfekta; eĉ du kruroj (ŝtrumpoj, remburitaj per koloraj ĉifonoj) en malpuraj galoŝoj svingiĝis sub ĝi. Anstataŭ kapo ĉe la pupego estis brasiko en retsako.

Ĉiuj stulte gapis, kaj nur la patrino svenis. Feliĉe ŝi eksentis sin pli bone, kiam oni eksplikis al ŝi, ke tie, sur la ŝnuro, ne estas ŝia filino. Sed Akbota malaperis por ĉiam. En la vilaĝo aktive cirkulis la famo pri tio, ke ŝi prunteprenis la motorciklon de onklo Beka, forveturis kaj jam loĝas en Kirgizio, en la metropolo.

Kiu scias precize, kien ŝi eskapis ... Nur ŝia blanka nupta robo kun bluaj falbaloj restis kaj servas por la familianoj kiel muta riproĉo.

1. Kudalik estas nacia kutimo de kazaĥoj, nogajoj, uzbekoj, turkmenoj kaj kirgizoj. Ĝia senco estas en tio, ke gepatroj, parencoj aŭ kuratoroj de neplenaĝaj aŭ eĉ fetstataj infanoj interkonsentas pri la venonta geedziĝo de ili.

2. Besbarmak estas tradicia plado de tjurk-lingvaj popoloj: farunaĵo kun viando.

3. Kalim estas tradicia kutimo de multaj orientaj popoloj, elaĉeto, donata de fianĉo al la gepatroj de la fianĉino.

4. Kumiso estas fermentinta acida ĉevalina lakto, populara trinkaĵo en Kazaĥio.

5. Ŝapano estas tradicia kazaĥa supervesto.

6. Kazaĥe: Vodko ne estas la plado, kiun heredigis via avo.

7. Kobizo estas antikva tjurka arĉa muzikilo.

Evgenij GEORGIEV

El mia fotelo

Mi ne estas bibliofilo

Hodiaŭ mi rakontos al vi pri libroj. Ne maltrankviliĝu, ne temas pri longa filozofia eseo pri libroj. Mi ankaŭ ne alparolos vin kiel librovendisto, kiu volas reklami libron X de aŭtoro Y, kiu estas la plej bona libro, kiun vi povas aĉeti kaj legi, ĉar ĝi estas la plej elstara en la 135-jara historio de la lingvo ... Mi ne faros tion. Hodiaŭ mi rakontos al vi nur pri amo, pri amo al libroj.

La historio komenciĝas tre frue, kiam mi estis kvarjara infano. Mi estas la plej aĝa knabo en la familio, dum kvar jaroj mi estis dorlotata solinfano. Sed poste mia patrino gravediĝis. En tiu tempo, ŝi ankoraŭ estis studentino pri pedagogio en la universitato, kaj ŝi volis praktiki, kion ŝi lernis en la lernejo: oni devas prepari la infanon por akcepto de la nova kunloĝantino, mia fratino. Pro tio, kiam ili venis el la akuŝejo, ŝi kaj mia patrino portis al mi valizon, plenan je plej bele ilustritaj infanlibroj.

La Manĝema Reĝo

Mi estis ravita de tiuj libroj, tiom multe, ke pli ol ses jardekojn poste, mi ankoraŭ memoras pri iliaj rakontoj, ekzemple, pri la historio de la Manĝema Reĝo, kiu volis havi manĝaĵojn por ĉiam kaj petis de sorĉisto, ke li donu manĝaĵojn, kaj la sorĉisto donis al li tiun kaldronon el kiu supo elverŝiĝis senĉese, dum la tuta tempo kaj ne eblis malplenigi ĝin, kaj ne eblis finmanĝi, kaj estis tiom da supo, ke la homoj devis naĝi sur la supo, kaj boati sur la supo ... Aĥ!, estis tiu reĝo ... Estas kelkaj koloroj de la ilustraĵoj de tiuj libroj, kiuj fiksiĝis en mia memoro kaj ĉiam, kiam mi vidas certajn akvarelojn, tiam mi aŭtomate saltas al tiu tempo de la unuaj libroj, al kiuj mi enamiĝis, kiam mi estis kvarjara infano.

Poste, kiam mi jam estis en la lernejo, mi ofte vizitadis la domon de mia patra avo. Li perlaboris la panon kiel cigarfaristo, sed li krome havis librobrokantejon. Mi kredas, ke jam en la tempo, kiam mi estis infano, li laciĝis de tiu bindado kaj vendado de brokantaĵoj kaj tiam la restantaj libroj estis sur librobreto en angulo de lia granda domo. Mi kiel infano iris tien kaj trafoliumis tiujn volumojn kaj vidis la ilustraĵojn kaj multe miris. Mia unua kontakto kun tiuj partoj de la homa anatomio, kiuj ĉiam estas kovritaj, okazis sur la paĝoj de tiuj libroj. Finfine mi malkovris, ke la fabelo pri tio, ke la cikonioj portas la infanojn el Parizo, estas nur porinfana fabelo.

La unua amafero

En la lernejo mia amo al libroj daŭre kreskis. Ĉu vi memoras, kiu estis la unua libro, kiun vi tralegis de la unua paĝo ĝis la lasta? Tiu estas la unua amafero, ĉu ne? Mia estis la hispanlingva versio de libro de Jules Verne La 500 milionoj de la Begumo. Cetere, oni diras, ke li mem ne verkis, ke li ŝtelis de iu. Tio ne gravas. Ĝi estis mia unua libro. Poste mi legis multajn aliajn aventurojn, libroj venis el iama Sovetio, mi memoras kelkajn aŭtorojn: Lazar Lagin, Jakov Perelman ... Ili estis entuziasmigaj libroj por junuloj.

Jam kiel adoleskanto mi komencis legi la grandajn gravajn librojn. Unu el miaj onkloj estis profesoro pri la angla kaj la franca en urbeta universitato en Kubo, kie paradokse estis pli facile aĉeti librojn ol en Havano, kaj pro tio, kaj ankaŭ pro tio, ke li estis pli bonhava ol mia familio, li ĉiam aĉetis librojn duoble, kaj sendis unu ekzempleron al mia patrino. Se mi trovis la libron interesa, aŭ se panjo insistis, ke mi legu, mi legis ĝin. Kaj tiel mi konatiĝis kun la „grandaj verkoj”: Milito kaj paco, La mizeruloj, La magia monto, kaj ankaŭ gravaj verkoj de la kuba literaturo. Estis ĉiam surpriza plezuro ricevi donacitajn librojn de mia onklo.

Stendhal

Ankaŭ mia patrina avino signife kontribuis al mia libroamo. Ŝi cetere ne havis grandan formalan edukitecon, sed dum la tuta vivo ŝi multe emis al legado. De ŝi mi lernis, ekzemple, legi la gazetojn de la unua paĝo ĝis la lasta. En la unusola tutlanda gazeto aperis ĉiutage peceto de la longa romano La ruĝo kaj la nigro de Stendhal. Ŝi fortondis ĉiutage la paĝon kun la romanero kaj legis ĝin. Poste ankaŭ mi legis ĝin, kaj tiel mi fariĝis granda admiranto de Stendhal, kaj legis tuj poste lian fascinan libron La kartuzio de Parma. Mia avino ekkomprenis, ke por mi libroj estas io tre grava, kaj okaze de la reeldono de la tuta verkaro de José Martí, la ĉefa pensulo de la lando, ŝi decidis donaci al mi la 28 volumojn de la verkaro. Ĉiun duan semajnon mi ricevis novan libron, ĝis la tuta kolekto estis kompleta. Mi multe legis el ĝi, bedaŭrinde ne la tuton. Sed kiam mi entreprenis la tradukon de unu el liaj plej elstaraj eseoj Nia Ameriko en Esperanton mi konis la originalon preskaŭ parkere pro la ofta legado.

Fotoj kaj Poemoj

Dum la mezlerneja tempo mi loĝis en grandega domo, iama posedaĵo de riĉaj elmigrintoj al Usono okaze de la Revolucio. La garaĝo de la domo estis fermita per traboj kaj najloj, sed tra la truo de ne plu ekzistanta klimatizilo mi sukcesis grimpe eniri. Tie troviĝis ĉiuj mebloj kaj luksaĵoj de la domo, ankaŭ multaj libroj. Mi pasigis longajn horojn en tiu kaŝejo, mergita en la librojn. Unu el ili estis aperinta en Novjorko post la dua mondmilito. Ĝi havis poemojn en la angla kaj blank-nigrajn fotojn, kiuj iel rilatis al la poemoj. La nomo de la libro estis Fotoj kaj Poemoj (Poet's Camera) , kaj mi avide sorbis ĝin. Mi fariĝis tiom intima kun la poemoj, kun la mondoj, kiujn mi vidis en tiuj belegaj fotoj, ke mi gardis la libron por mi, kaj ĝi fariĝis unu el miaj plej karaj posedaĵoj.

En la universitato unu el miaj samdomanoj en la studenta hejmo petegis, ke mi pruntedonu al li la libron. Mi tion faris, kaj li neniam redonis ĝin. Mi ĉiam pensis, se iam mi vizitos la vilaĝon de tiu junulo, mi nepre petos, ke li redonu al mi mian libron. Bedaŭrinde, iam mi ricevis la novaĵon, ke Tomi estas murdita de rabistoj. Ne gravas, kiom multe mi volis rehavi la libron, mi tute ne kuraĝis peti ĝin de la funebranta patrino. Bonŝance antaŭ nelonge mi trovis ekzempleron de la sama eldono, kaj nun mi gardas ĝin tre zorgeme, memore al miaj belaj infanaĝaj tagoj kaj ankaŭ memore al mia forpasinta amiko.

Deprimiĝo

Estas ofta onidiro, ke dum la procezo de maturiĝo ĉiam estas periodo de deprimiĝo, en kiu ni pensas, ke la mondo ne valoras, ke la vivo ne valoras, ke ĉio fariĝas griza estonteco kaj ke venos la fino baldaŭ. Mi estis iam en tia situacio, tiel ke mi perdis la emon al ĉio, sed mi ne perdis la emon al legado. Fojfoje mi trafoliumis librojn en vendejo, kaj mi trovis libron uzitan, publikigitan en 1936, Vekiĝu kaj vivu! (Wake Up and Live!) de Dorotea Brande. Mi prenis, legis, legis denove, alproprigis serioze al mi ĝiajn konsilojn kaj sukcesis forlasi la staton de deprimiĝo kaj senespero, malkovrinte la valoron de mem-helpa literaturo.

Kuba Siberio

Kiam mi finis la universitaton, mia unua laborposteno estis en fora loko de la lando. Ni nomis ĝin la „kuba Siberio”. Mia laboro tie estis ege interesa, sed tie estis nur laboro, nenio alia por fari. Mi estas ĉefurbano, alkutimiĝinta al la brua nokta vivo de la ĉefurbo kaj jen mi en tiu kampara loko kun nenio por fari krom fumi, alkoholumi kaj seksumi ... Sed tien mi portis miajn librojn. Legado savis min de la unuaj du malsanoj kaj iel mi travivis tiun periodon.

Mi revenis al Havano el nia arĥipelago Gulag, kaj mi venis al nova epizodo de mia senfina amo. Mia iama studgvidanto en la universitato invitis min kunverki libron por interesi gejunulojn pri kemio, per montrado de ravaj, sed facile fareblaj eksperimentoj. Montriĝis, ke tio estas ege laboriga tasko, dum semajnoj ni diskutis ĝis elĉerpiĝo ĉiujn detalojn, tabelojn, terminarojn. Sed fine la libro estis kompleta kaj ĝi aperis en 1984: Kemio: universo je via atingo (La Química: un universo a tu alcance).

Sabato de la Libro

Tiutempe en Havano homoj ariĝis ĉiusabate apud la ĉefa librovendejo de la urbo La Moderna Poezio por la Sabato de la Libro. En ĝi la elstaraj aŭtoroj lanĉis siajn librojn kaj ni libroamantoj konatiĝis kun ili, sed temis ĉefe pri literaturaj verkoj, malofte temis pri scienc-tekniko. Ni estis bonŝancaj, ke nia libro estas elektita por aperi en la Sabato de la Libro, kaj mi ankoraŭ memoras kun granda emocio sidi ĉe la tablo de la aŭtoroj. Venis svarmo da homoj, venis maljunulino kun nepo kaj ŝi volis havi ekzempleron de la libro, ĉar la nepo interesiĝas pri la sciencoj, kaj mi subskribis tre fiere la paĝon de la aŭtoroj kaj redonis la libron al ili, kaj ni estis tre kontentaj.

Mi ankoraŭ restas en kontakto kun mia iama profesoro, kaj ni ankoraŭ kune verkas librojn, laste sciencpopularigan libron pri la ecoj de akvo kaj revizion de la tria eldono de nia libro de 1984.

Donkiĥoto

Krom la unua finlegita libro, gravas memori pri la libro, kiu donis al ni la plej multan plezuron. Por mi temas pri 380 000-vorta hispanlingva originalo de Donkiĥoto. Mi estis proksimume dudek-jara kiam mi legis ĝin kaj mi nur tiam konatiĝis kun la ĉefa verko de mia denaska lingvo, sed mi malkovris ankaŭ, ke tiu geniulo, Cervantes, metis en tiun libron ĉiujn eblajn aventurojn, kiujn la homoj uzis en multaj aliaj verkoj tra la jarcentoj, ĉiuj ĉerpis vole nevole el Donkiĥoto.

Preskaŭ je la fino, mi rakontu kiel mi sukcesis transdoni la darmon de libroamo al mia filo. Kiam li estis dektri-jara, li venis al mi kaj li diris, ke li enuas, ke li ne trovas ion ajn por fari, ke li malbone fartas ĉar estas enue ... Mi trankvile respondis al li: „Vidu, Abel, estas nur unusola afero, per kiu vi povas kontraŭstari kaj kontraŭbatali enuon por la tuta vivo, kaj tiu afero estas legado.” Tiuj estis magiaj vortoj, ĉar ili havis tian efikon sur Abel, ke li fariĝis leganto ĝuste en tiu momento kaj nun, 32-jara, li legas multajn librojn, kaj tre trafe sugestas librojn por ke mi legu, ekzemple Fremdulo en fremda lando (Stranger in a Strange Land) de Robert Heinlein, unu el la libroj, kiujn mi plej multe ŝatis en mia tuta vivo.

Foje mi serĉis en PIV la difinon de la vorto „bibliofilo”. Laŭ PIV tio estas „amatoro de luksaj kaj raraj libroj”, Nu, mi ne estas bibliofilo, ĉar mi ne estas amatoro, mi estas amanto. Kaj ne nur de luksaj kaj raraj libroj, kio fetoras kiel tiuj kolektantoj, kiuj volas havi librojn nur por montri. Fakte la amo al libroj ne estas la amo al la fizikaj objektoj, eĉ se ili povas esti tre allogaj kaj atentokaptaj. Amo al libroj estas la amo al tiu dialogo, kiu kreiĝas trans la tempo kaj trans la distanco kun tiom da grandaj animoj, kiuj estis antaŭ ni kaj forlasis ion por ni sur siaj paĝoj. Mi ne estas bibliofilo: mi estas libroamanto!

Orlando E. Raola

Kalifornio, Usono

Orlando E. Raola estas profesoro pri kemio en komunuma altlernejo en Norda Kalifornio, Usono. Li multe interesiĝas pri la evoluo de la faka lingvo kaj tiucele laboras kadre de la Akademio de Esperanto.

Anoncetoj

Retbutiko renovigita

Retbutiko.be donas al vi multe pli da serĉ-ebloj ol antaŭe. Vi povas tuj serĉi el la adres-trabo de via foliumilo (Firefox, Chrome, Explorer, Safari ktp). Ekzemple tajpinte retbutiko.be/trovu/Steele vi tuj trovos ĉiujn verkojn de Trevor Steele, tajpinte retbutiko.be/trovu/politiko vi trovos ĉiajn verkojn pri politiko, aŭ post tajpado de retbutiko.be/trovu/internacia vi trovos ĉiujn verkojn kun la vorto „internacia” en la titolo. Elprovu tuj kiel facile tio estas!

Naturista vivo

Naturista vivo, la ilustrita revuo por nudistoj/naturistoj/nudnaĝantoj. Belaj koloraj fotoj. Senpaga provekzemplero. La revuo aperas 4-foje jare, sur 16 paĝoj. Internacia Naturista Organizo Esperantista. Adreso: Jozsef Nemeth, HU-8531 Ihász, Fö u. 41/5. Rete: Jozefo.nemeth@gmail.com.

Kolofono de la magazino MONATO

MONATO, internacia magazino sendependa pri politiko, ekonomio kaj kulturo en la internacia lingvo Esperanto; fondinto: Stefan Maul; 43a jarkolekto; aperas principe la 15an de ĉiu monato, escepte de aŭgusto; abontarifo varias laŭlande.

MONATO havas 159 korespondantojn en 47 landoj kaj abonantojn en 64 landoj; aperas nur originale en Esperanto verkitaj artikoloj (ne tradukoj).
La enhavo de la artikoloj ne nepre kongruas kun la opinio de l' eldonejo; artikoloj el MONATO povas esti libere kopiitaj aŭ tradukitaj por nekomercaj celoj, se oni mencias la fonton.

eldonejo:
Vlaamse Esperantobond v.z.w. (Flandra Esperanto-Ligo), Lange Beeldekensstraat 169, B-2060 Antwerpen, Belgio; telefono: + 32 3 234 34 00; retpoŝto: eldonejo@monato.be; Skype: fel-monato; BE0419 028 122 - RPR Antwerpen.

retejo: www.monato.be

sociaj retejoj:
• Facebook: http://eo-eo.facebook.com/revuo.Monato
• Instagram: RevuoMonato
• Jutubo: https://www.monato.be/jutubo
• Telegramo: https://monato.telegramo.org
• Twitter: @FEL_Antverpeno

honora ĉefredaktoro:
Stefan Maul

ĉefredaktoro:
Paŭl Peeraerts, chefredaktoro@monato.be, Telegramo: @PaulPeer.

redaktoroj:
• Arto: Aleksej Salomatov, Moskvo, arto@monato.be.
• Ekonomio: Roland Rotsaert, Belgio, ekonomio@monato.be.
• Eseoj: Paŭl Peeraerts, Belgio, chefredaktoro@monato.be.
• Historio: Trevor Steele, Aŭstralio, historio@monato.be.
• Hobio: Evgeni Georgiev, Aŭstrio, hobio@monato.be.
• Komputado: Edmund Grimley Evans, Britio, komputado@monato.be.
• Leteroj: Paŭl Peeraerts, Belgio, leteroj@monato.be, Telegramo: @PaulPeer.
• Libroj: libroj@monato.be. Noto: Librorecenzojn oni ne sendu al la redaktoro proprainiciate. La kunlaborantoj ricevos la recenzopetojn kaj la librojn de la eldonejo.
• Lingvo: Roberto Pigro, Kipro, lingvo@monato.be.
• Literaturo: Trevor Steele, Aŭstralio, literaturo@monato.be.
• Medio: Krys Williams, Britio, medio@monato.be.
• Moderna vivo: Norberto Díaz Guevara, Kubo, moderna_vivo@monato.be.
• Politiko: Massimo Ripani, Italio, politiko@monato.be.
• Scienco: Roberto Pigro, Kipro, scienco@monato.be.
• Spirita vivo: Alberto García Fumero, Kubo, spirita_vivo@monato.be.
• Turismo: Evgeni Georgiev, Aŭstrio, turismo@monato.be.

lingvaj reviziantoj:
Edmund Grimley Evans, Jens S. Larsen, Rob Moerbeek, Brian Moon, Fransoazo Noireau, Manolo Parra, Andrej Peĉënkin, Anna kaj Mati Pentus, António W. de Ruijter.

faktokontrolanto:
André Ruysschaert
grafiko:
Ferriòl Macip, Zep Armentano (papera kaj PDF-versioj), Paŭl Peeraerts (aliaj versioj).

Abontarifo de MONATO

Post la landonomo sekvas la valutokodo, kaj poste tri sumoj. La unua sumo estas la surfaca abontarifo de MONATO, la dua sumo estas la aera abontarifo, la tria estas la abontarifo de la ciferecaj versioj de MONATO (PDF, ePub, Kindle, voĉlegita versio ...)

Lando de la paganto mare aere bite

Argentino EUR 39 42 22,80
Aŭstralio AUD 99 104 58,20
Aŭstrio EUR 65 68 36,40
Belgio EUR 65 - 36,40
Bosnio-Hercegovino EUR 39 42 22,80
Brazilo EUR 39 42 22,80
Britio GBP 56 59 32,40
Bulgario EUR 39 42 22,80
Ĉeĥio EUR 52 55 31,20
Ĉinio EUR 39 42 22,80
Danio DKK 480 505 270
Estonio EUR 45 48 25,80
Finnlando EUR 65 68 36,40
Francio EUR 65 68 36,40
Germanio EUR 65 68 36,40
Grekio EUR 65 68 36,40
Hispanio EUR 65 68 36,40
Hungario EUR 45 48 25,80
Irlando EUR 65 68 36,40
Islando EUR 65 68 36,40
Israelo EUR 57 60 32,40
Italio EUR 65 68 36,40
Japanio JPY 9300 9700 5200
Kanado CAD 92 96 55,20
Kipro EUR 53 56 31,80
Koreio EUR 57 60 32,40
Kostariko EUR 39 42 22,80
Kroatio EUR 45 48 25,80
Latvio EUR 45 48 25,80
Litovio EUR 45 48 25,80
Luksemburgo EUR 65 68 36,40
Malto EUR 52 55 31,20
Nederlando EUR 65 68 36,40
Norvegio NOK 660 690 384
Nov-Zelando NZD 108 113 63
Pollando PLN 210 225 120
Portugalio EUR 57 60 32,40
Rusio EUR - - 22,80
Serbio EUR 39 42 22,80
Slovakio EUR 45 48 25,80
Slovenio EUR 53 56 31,80
Sud-Afriko EUR 57 60 32,40
Svedio SEK 695 725 390
Svislando CHF 82 88 49,20
Usono USD 78 82 46,80

Aliaj landoj: Petu la tarifon de la landa peranto, aŭ, se tiu ne ekzistas, de la eldonejo: Flandra Esperanto-Ligo, Lange Beeldekensstraat 169, B-2060 Antwerpen. Telefono +32 32 34 34 00; Retpoŝto financo@fel.esperanto.be

Personoj loĝantaj en landoj kun malforta ekonomio kaj kiuj ŝatus aboni al MONATO, sed ne povas pro financaj problemoj, povas peti subvencion de la Abonhelpa Fonduso de MONATO.

Rabatoj: Por trijara abono ekzistas rabato de 5 %; por kvinjara abono de 10 %.

Kiel pagi vian abonon?

Rekte al la eldonejo ...

• Per via FEL-konto.
• El Eŭropo al IBAN-konto de Flandra Esperanto-Ligo, BE66 0000 2653 3843 (BIC-kodo BPOTBEB1), Bpost, 1000 Brussel.
• El aliaj landoj per Visa (sed ne Visa Electron) aŭ Mastercard. Sendu la numeron, la 3 ciferojn de la kreditkarta kromnumero kaj la validodaton tra nia sekura servilo: https://www.esperanto.be/fel/mon/abonilo.php.
• Per PayPal al konto financo@fel.esperanto.be (Nur se vi havas bonhavon en via Paypal-konto. Se Paypal devas preni la monon el via kreditkarta aŭ alia konto, la pagokostoj estos altegaj).
• Per bankĉeko tratita je belga banko en eŭroj. Aldonu 15 eŭrojn pro la bankkostoj. Bv. noti, ke personaj ĉekoj ne plu estas akceptataj en Belgio.

aŭ pere de peranto ...

• Aŭstra: Leopold Patek, Martinstr. 104/38, 3400 Klosterneuburg. Banko: Bank Austria IBAN AT14 1200 0007 3926 2723. Rete: aon.913548977@aon.at
• Belga: Vlaamse Esperantobond, Lange Beeldekensstraat 169, B-2060 Antwerpen (IBAN BE66 0000 2653 3843 BIC BPOTBEB1). Rete: financo@fel.esperanto.be
• Bosnia kaj hercegovina: Esperanto-Ligo, Kralja Tvrtka 19 (Pf. 452), 71000 Sarajevo. Konto: 338-900-220-635-2698 Rete: info@esperanto.ba
• Brazila: Brazila Esperanto-Ligo, SDS Ed. Venâncio III Sala 301/303, Brasília - DISTRITO FEDERAL, 70393-902. Rete: bel-abonservo@esperanto.org.br
• Ĉeĥa: Pavel Polnický, Lidická 939/11, 290 01 Poděbrady III, tel. 723 672 335. Konto banko: Equa bank - 101 953 9617/6100. Rete: polnickypavel@seznam.cz
• Ĉina: Zhang Yan（张艳), Linyi shi, lanshan qu, taihe huayuan, CN-276000, Shandong sheng （中国山东省临沂市兰山区泰和花园）Poŝtel: 086-15376913078. Retadreso: 122309267@qq.com.
• Estona: Ahto Siimson, Kastani vk.12-11, Paikuse alev, Pärnu maakond, EE-86602. Rete: ahto.siimson@esperanto.ee
• Finna: Paula Niinikorpi. Rete: paula.niinikorpi@gmail.com.
• Franca: Unuiĝo Franca por Esperanto, 4 bis, rue de la Cerisaie, F-75004 Paris (IBAN FR76 4255 9000 0941 0200 1388 731 BIC CCOPFR-PPXXX). Rete: esperanto-france@esperanto.org
• Germana: Esperanto-Buchversand Dr. Wolfgang Schwanzer, Pfarrer-Seeger-Str. 9, D-55129 Mainz. Rete: wolfgang.schwanzer@esperanto.de
• Hispana: Pedro A. Garrote Escribano, C/Las Mercedes, 5-5º-C, 47006 Valladolid. Rete: hisperanto.uea@gmail.com
• Irlanda: Esperanto-Asocio de Irlando, 9 Templeogue Wood, Dublin 6W. Rete: noviresp@eircom.net
• Islanda: Islanda Esperanto-Federacio, Pósthólf 1081, IS-101 Reykjavík. Rete: esperant@ismennt.is
• Israela: Jehoŝua Tilleman, 97-A Dereĥ-Akko, IL-2637324 Kirjat Mockin. Rete: b48705544@013.net. Telefone: (04) 8 70 55 44
• Itala: Itala Esperanto-Federacio, Via Villoresi 38, I-20143 Milano (pĉk.: 37312204). Rete: feisegreteria@esperanto.it
• Japana: Japana Esperanto-Instituto, Wasedamati 12-3, Sinzyuku-ku, Tokio 162-0042. esperanto@jei.or.jp
• Kanada: Kanada Esperanto-Asocio, p/a Raymond Brisebois, kasisto, 414-110 Grand Ave. London, ON N6C 1L8. Rete: rjlbca@yahoo.ca
• Kataluna: Kataluna Esperanto-Asocio, Apartat 1008, E-08204 Sabadell. Rete: perado@esperanto.cat
• Korea: Korea Esperanto-Asocio, 464-ho, 217 Toegye-ro, Jung-gu, Seulo 04558. Rete: kea@esperanto.or.kr
• Kostarika: Hugo Mora, Apartado 606-1250, Escazú. Rete: miaumiau@ice.co.cr
• Kroata: Kroata Esperantista Unuiĝo, Sveti Duh 130, HR-10000 Zagreb. Rete: marija.belosevic@zg.t-com.hr
• Litova: Laimius Strażnickas, L. Giros 74-51, LT-06322 Vilnius-26, Litovio. Rete: laimiuslt@gmail.com
• Luksemburga: LEA, 2, om Klaeppchen, 5682 Dalheim (pĉk.: CCPLULL IBAN LU50 1111 0089 3612 0000). Rete: brian.moon@gmx.com
• Norvega: NEL, Olaf Schous vei 18, NO-0572 Oslo. Rete: oficejo@esperanto.no
• Nov-Zelanda: David Dewar, PO Box 35-849 Browns Bay, Auckland 0753 Nov-Zelando. Rete: gddewar@ihug.co.nz
• Pola: Danuta Leyk, ul. Miedzyborska 117 m 8, PL-04-013 Warszawa, konto 06-1020-1156-0000-7102-0036-6328 ĉe PKO BP XV O/Wwa. Rete: dankaleyk@gmail.com
• Portugala: Portugala Esperanto-Asocio / Associação Portuguesa de Esperanto Praceta Humberto Delgado, 1-B Monte Abraão PT-2745-318 Queluz SNT. Rete: portugala@esperanto.web.pt
• Ruslanda: Halina Gorecka, RU-236039 Kaliningrad, ab. ja. 1205, Ruslando. Rete: sezonoj@kanet.ru
• Slovaka: Peter Baláž - ESPERO, Víťazná 840/67A, SK-958 04 Partizánske, Slovakio +421 902203369. Rete: petro@ikso.net
• Slovena: Kroata Esperantista Unuiĝo, Sveti Duh 130, HR-10000 Zagreb. Rete: marija.belosevic@zg.t-com.hr
• Sud-Afrika: Colin Beckford, C2 Plaza Hill, 3 Bower Road, Wynberg, 7800. Rete: cbeckford@telkomsa.net
• Sveda: Sveda Esperanto-Federacio, c/o Leif Holmlund, Kågevägen 40 B, SE-931 38 Skellefteå. Rete: svenska@esperantoforbundet.se
• Usona: Esperanto-USA, 91-J Auburn St #1248, Portland ME 04103. Tel.: +1 510 653 0998. Rete: eusa@esperanto-usa.org

Enhavo

- Leteroj

- Homa solidareco
- Traduko de Jules Verne
- Kuraĝo
- Ne universala

- Aktuale

- TAGLIBRO DE L' MILITO

- Letero el Moskvo

- El diplomatia vidpunkto

- INTERNACIA JURO

- Aneksadoj malpermesitaj, sed ...

- Noticoj

- Ili konkeris sep plej altajn montojn
- Artefarita energi-insulo
- Kafkecaj proceduroj strangolas bankon

- Politiko

- GREKIO

- Ĉu tiel aspektas sekura haveno?

- BELGIO

- Ĉampionoj en sociaj komunikiloj

- INTERVJUO

- Svislando, ĉu modelo por Japanio?

- KANADO

- Nova popolisma partiestro

- ITALIO

- Bremsi la kompetentulojn

- Ĉu la „Bestaĉo” dormas?

- KATALUNIO

- 5 jarojn post la referendumo

- Eseoj

- KOMUNUMO DE NACIOJ

- Kien nun, Kanado?

- Moderna vivo

- KOSOVO

- Senprecedenca striko de instruistoj

- Moderna vivo

- TABULLUDOJ

- Skrablo en Kubo

- Oklingva Proverbaro

- Scienco

- KOREIO

- Medicinaj testoj sen provbestoj ebliĝas

- AKTUALE

- Post furoro de sunpaneloj, ĉu nun hidrogenpaneloj?

- MEDICINO

- Trakti kovimon per kontraŭinflamaj kuraciloj

- Arto

- MUZIKO

- Nova kompilaĵo post 22 jaroj

- Literaturo

- RAKONTO

- Akbota

- El mia fotelo

- Mi ne estas bibliofilo

- Anoncetoj

- Retbutiko renovigita

- Naturista vivo

- Kolofono de la magazino MONATO

- Abontarifo de MONATO

- Kiel pagi vian abonon?

- Rekte al la eldonejo ...

- aŭ pere de peranto ...