Monato 2021/08-09
Author: Flandra Esperanto-Ligo
Date: 2021-07-05T22:00:00+00:00
Keywords: Monato
Description: Internacia magazino sendependa
Rights: Tiu ĉi revuo kiel tuto ne rajtas esti kopiita, sed unuopaj artikoloj povas esti kopiitaj, kondiĉe ke oni menciu la fonton.

Politiko

KONFERENCOJ

GLOBSEK: restarigo de la mondo

Restarigo de la mondo post la pandemio estis la ĉefa diskutotemo de la ĉi-jara, jam 16a, internacia konferenco de GLOBSEK^1 sub la nomo „GLOBSEK-2021: Bratislava Forumo”, kiu okazis inter la 15a kaj 17a de junio en la slovaka ĉefurbo Bratislavo.

La konferencon malfermis la slovaka prezidentino Zuzana Čaputová, kiu prezentis mallonge la principojn de la slovaka registaro en la batalo kontraŭ la kronviruso. Ŝi emfazis, ke la pandemio rivelis ne nur la fortajn flankojn de la ŝtato sed ankaŭ malfortajn, pro novaj sekurecaj minacoj.

Rondaj tabloj

Entute dum la tri tagoj de la konferenco elpaŝis 145 parolantoj. La partoprenantoj pridiskutis gravajn temojn: restarigon de la fido je demokratio, ekonomian kreskon kaj daŭrigeblan disvolvadon, reguligon de novaj teknologioj, inform-sekurecon, influon de la pandemio al publika sano kaj la sansistemo kaj aliajn. Virtuala gasto de la konferenco estis ankaŭ Papo Francisko, kiu prezentis propran spiritan vidpunkton al la ĉeftemo de la konferenco.

La ministroj pri eksterlandaj aferoj de la Viŝegrada kvaropo (Ĉeĥio, Hungario, Pollando, Slovakio) 2 unuanime akcentis la malfacilan laboron kaj respondecon en la disvolviĝo de Eŭropa Unio en la lastaj jaroj. Ili parolis ankaŭ pri komuna solvado de problemoj rilataj al la pandemio je la plej alta nivelo en Eŭropa Unio kaj kadre de ĝiaj unuopaj membroŝtatoj.

Honorigo

Dum la konferenco estis donitaj la premioj de GLOBSEK kaj de Ĉeĥa Eŭrop-Atlantika Konsilio pro kontribuoj al subtenado de demokratio kaj de la transatlantika alianco. La ĉi-jaraj premiitoj estas Václav Havel^3 (memore pri li) kaj la prezidanto de la usona Brookings Institution^4 (Institucio Brookings) generalo John R. Allen^5. Inter la premiitoj de antaŭaj jaroj troviĝas la dana politikisto kaj eksa ĝenerala sekretario de NATO (Nord-Atlantika Traktat-Organizaĵo) Anders Fogh Rasmussen, eksa usona ministro pri eksteraj aferoj Madeleine Albright kaj konata brita historiisto Timothy Garton Ash, kiu okupiĝas ĉefe pri la historio de Eŭropo post 1945.

En la konferenco partoprenis reprezentantoj de pli ol 100 landoj, interalie 3 prezidentoj, 3 ĉefministroj kaj 25 ministroj.

1. „GLOBSEK” estas transliterumo de „GLOBSEC” (kiu siavice estas kunfandiĝo de la du anglaj vortoj „global” (tutmonda) kaj „security” (sekureco)). Tiu ĉi neregistara organizaĵo ekestis kiel studenta iniciato en 2005 kaj nuntempe rangas inter la plej gravaj internaciaj prisekurecaj forumoj en la mondo. Fondinto kaj prezidanto de GLOBSEK estas la slovako Róbert Vass.

2. Vidu antaŭan tekston de la aŭtoro (MONATO 2021/05, p. 3–4).

3. Václav Havel (1936-2011) estis ĉeĥoslovaka prezidento en la jaroj 1989-1992 kaj ĉeĥa prezidento de 1993 ĝis 2003.

4. Brookings Institution, kiu havas sian sidejon en Vaŝingtono, kunigas pli ol 300 fakulojn en la kampoj de internacia politiko kaj ekonomia disvolvado.

5. John R. Allen estas generalo de la marista infanterio de Usono kaj eksa komandanto de la Internacia Sekurec-Asista Forto (ISAF, angle: International Security Assistance Force).

Julius HAUSER
korespondanto de MONATO en Slovakio

Julius Hauser estas emerita ambasadoro de Slovakio. Lia tuta profesia vivo estas ligita kun diplomatio. Li laboris en diversaj altrangaj postenoj en la ministrejo pri eksterlandaj aferoj kaj eksterlande.

Mallonge

Sirio

Chris Van Thielen volas mendi manĝon de siria restoracio en Antverpeno, sed petas, ke ŝia filo faru tion, ĉar mankas al ŝi mono en ŝia konto. „Mi repagos al vi la venontan semajnon.” Decidite, farite. Kelkajn tagojn poste Chris reĝiras la kostojn al sia filo, rondigas la sumon, kaj kiel pagkialon ŝi aldonas simple „Sirio”. Li ja scias, pri kio temas. Kial do mencii amplekse „Jen la mono por la siria manĝo”?

Sed kelkajn sekundojn post la pago en ŝia bank-apo aperas la mesaĝo: „Bv. tuj informi vian bankon pri la celo de via pago kun mencio ‚Sirio’.” Kaj du minutojn poste retmesaĝo: „Kiel financa entrepreno gravas al ni havi superrigardon pri la pagoj de niaj klientoj. Bv. informi nin senprokraste pri la celo de la pago kun priskribo ‚Sirio’. Se ni ne ricevos respondon baldaŭ, ni devos transdoni la detalojn de via pago al la polico.”.

La filo de Chris informas la bankon, ke temas pri repago de kostoj de siria restoracio. Ĝi akceptas la klarigon. Li tamen scivolas, ĉu vere bankoj legas ĉiujn pagkialojn de ĉiuj transakcioj kaj plu enketas. Lotta de Meulenaere de la financa apo Payconiq by Bancontact klarigas: „Ĉiu banko havas ilojn, kiuj aŭtomate kontrolas la pagkialojn per sekretaj algoritmoj kun la celo detekti fraŭdon kaj terorismon.” Ke la vorto „Sirio”, eble kombine kun ronda sumo, estas parto de tiu sekreta algoritmo, iĝis do nun konate!

pp

Claudio Magris

La muzeo de milito

Aperis en Esperanto „La muzeo de milito”, la sukcesromano de la itala verkisto Claudio Magris, en traduko de Carlo Minnaja. Triesto: Viro havas kiel vivcelon la kolektadon de ĉiaj ajn armiloj - pafiloj, submarŝipoj, tankoj - por giganta muzeo de milito. Ĝi devas iĝi kolekto de ĉiu malbono en la mondo, dum ekster la muzeo ekzistos nur paco. La kolektisto, tamen, mortas en misteraj cirkonstancoj, kaj tiel perdiĝas la parto de liaj notoj, kiuj enhavas la nomojn de la kunlaborantoj en la Rizejo, la koncentrejo de Triesto. Fascina verko, jam tradukita en tiom da lingvoj, nun finfine por vi en Esperanto!

Fortike bindita libro, formato 140 x 210 mm, 296 paĝoj. ISBN 978-9077-06662-1. Prezo ĉe FEL: 35 eŭroj + afranko. Flandra Esperanto-Ligo, Lange Beeldekensstraat 169, 2060 Antwerpen, Belgio. Rete: www.retbutiko.be - butiko@fel.esperanto.be

Moderna vivo

SOCIO

Silentiĝis filmprincidino cindrulino

La filmmondo perdis grandan legendon. La 9an de junio 2021 forpasis la 68-jara ŝatata ĉeĥa aktorino Libuše Šafránková. Ŝi internacie famiĝis per la superbela filmfabelo

Tři oříšky pro Popelku (Tri aveloj por cindrulino), kie ŝi 19-jara jam aktoris la ĉefan rolon. Ĉi tiu fabelo en multaj landoj estas ĝis hodiaŭ regula parto de la kristnaska televid-programo por infanoj kaj plenkreskuloj.

Aktorado

Šafránková naskiĝis la 7an de junio 1953 en la historia urbo Brno, kie ŝi pasigis sian infanaĝon. Jam kiel infano ŝi vizitadis teatrajn rondetojn kaj gajnadis en diversaj deklam-konkursoj. Ŝi finstudis aktoradon ĉe la konservatorio en sia gepatra urbo kaj poste decidis serĉi sian teatran feliĉon en la ĉefurbo Prago. Ekde 1972 ŝi estis membro de la loka aktora klubo kaj ekde 1992 aktoris en la praga nacia teatro, kie ŝi donis formon al nombrego da teatraj roloj.

Ŝatataj filmoj

Šafránková jam en la aĝo de 17 jaroj bonege debutis en la televidfilmo Babička (Avinjo), filmita laŭ romano de la ĉeĥa verkistino Božena Němcová, en kiu la aŭtorino rememoras sian infanaĝon, kiam ŝin kaj ŝiajn gefratojn edukis simpla, sed saĝa avino.

Sekvis aliaj konataj kaj ŝatataj filmoj, en kiuj Šafránková ludis sentemajn virinojn kun sento ne nur por liriko, humuro kaj komedio, sed ankaŭ por dramo. Dum sia kreema vivo ŝi faris pli ol 80 filmojn. Inter la neforgeseblaj filmoj, kiuj daŭre projekciiĝas en Ĉeĥio kaj Slovakio pro la granda ŝato, estas Jak utopit doktora Mráčka aneb Konec vodníků v Čechách (Kiel dronigi d-ron Mráček aŭ La fino de la niksoj en Bohemio), Princ a večernice (Reĝido kaj vesperstelo), Vrchní, prchni! (Kelnero, fuĝu!), Sůl nad zlato (Salo pli ol oro), Vesničko má středisková (Mia vilaĝeto pitoreska), Kolja, Báječná léta pod psa (Mirindaj jaroj sub la hundo) kaj aliaj.

Ŝi laste aperis antaŭ la kameraoj antaŭ sep jaroj en la slovaka-ĉeĥa filmo Rukojemník (Ostaĝo), filmita en Bratislavo, kie ŝi formis ĉarman geedzan paron kun Milan Lasica.

Honora loko

Šafránková ricevis en Ĉeĥio la prestiĝan filmpremion Český lev (Ĉeĥa Leono - vitra statuo de leono) pro sia artista kaj profesia kontribuo en la filmo Kolja. En 2008 ŝi gajnis en enketo de la ĉeĥa televido sub la nomo Stelo de mia koro, kiu ŝin suprenportis sur la piedestalon de la plej populara ĉeĥa aktorino. Oktobre 2015 la ĉeĥa prezidanto Miloš Zeman aljuĝis al Šafránková la medalon Pro Meritoj en la kampo de arto.

Forpaso

En novembro 2014 kuracistoj diagnozis ĉe ŝi pulmokanceron, kiu poste reaperis, kaj fine la aktorino forpasis du tagojn post modesta festo de ŝia 68a datreveno.

Profundan kondolencon al la postrestintoj esprimis la plej altaj reprezentantoj de Ĉeĥio. La novaĵoj pri ŝia morto atingis ankaŭ germanajn, aŭstrajn kaj svisajn amaskomunikilojn.

Julius HAUSER
korespondento de MONATO en Slovakio

Julius Hauser estas emerita ambasadoro de Slovakio. Li esperantistiĝis kiel memlernanto en 2010.

AGRIKULTURO

Asparaga magio

Pro nutraj, resanigaj kaj, kompreneble, kuirartaj ecoj, asparagoj en multaj landoj de la mondo delonge estas konsiderataj kiel bongustaĵo de frandemuloj, aristokratoj kaj reĝoj. Asparago ĉiuprintempe estas ofta legomo sur la tabloj de multaj familioj. Tamen litovoj tiun ĉi fruprintempan legomon malkovris antaŭ nur deko da jaroj. Unue ili aĉetadis importitajn asparagojn ĝis finfine ili decidis mem kultivi ilin. Ja la litova grundo tute taŭgas por tiu planto.

En Litovio oni komencis kultivi asparagon en grandbienoj kaj monaĥejoj en la 15a aŭ 16a jarcento. Oni scias, ke ĉi tiun legomon alportis en la 16a jarcento Bona Sforza, la patrino de la grandduko de Litovio kaj reĝo de Pollando Sigismondo Aŭgusto. Tamen baldaŭ pri la asparago kiel legomo litovoj forgesis, kaj ili plantis ĝin nur en florĝardenoj. Asparagoj kutime kreskis for de aliaj plantoj aŭ floroj, ĉar la plantoj estas abundaj kaj povas kreski ĝis du metroj. Ili rolis ne nur kiel ornamaĵo de florĝardenoj, sed estis uzataj ankaŭ por ornami bukedojn kaj la internon de hejmo aŭ preĝejo.

Tamen pro rapide kreskantaj tradicioj en diversaj eŭropaj kaj amerikaj landoj la kuirarta tradicio de asparago reaperis ankaŭ en Litovio. Homoj komencis serĉi tiun legomon en vendejoj. Kaj ili trovis ĝin, sed importitan el foraj landoj. Do, kial ne kultivi ĝin amase ĉi tie, se la veterkondiĉoj ebligas tion? La demando baldaŭ estis respondita: kreiĝis unuaj asparagbienoj. Pro la nutra valoro de la ŝosoj kaj la originala gusto sugestanta pri aveloj kaj verdaj pizoj, asparago fariĝis amata tra la tuta lando. Kaj evidentiĝis, ke freŝkultivataj asparagoj estas eĉ pli bonaj ol tiuj, kiuj faris longan vojon el foraj landoj ĝis niaj vendejoj.

Pri asparaga kultivado ekinteresiĝis precipe junaj personoj aŭ familioj, kiuj antaŭe eĉ neniun ideon havis pri terkultivado. Kultivado kaj sekve konsumado de asparagoj lastatempe fariĝis moda afero en Litovio.

Inter arbaroj

Enrika Karvelienė asparagojn kultivas jam dum ses jaroj. Ŝia bieno estas en suda Litovio, riĉa je vastaj arbaroj. Laŭ ŝi asparagkultivado estas nur amuza libertempaĵo. Ŝi ja estas muzikinstruistino en muzika lernejo en la ĉefurbo Vilnius, je pli ol 100 km for de la bieno. Do, dum la semajno ŝi instruas muzikon kaj dum semajnfinoj kaj ofte ankaŭ post la muzika lernejo en labortagoj ŝi veturas al sia asparaga bieno almenaŭ por kelkaj horoj.

La virino konfesas, ke antaŭ sep jaroj ŝi serĉis domon en la pitoreska vilaĝo nur por trankvila ripozo, sed ne por tie labori. „Simple mi revis nur pri spaco kaj naturo. Tial ni aĉetis malnovan lignan domaĉon kaj sur ĝia loko konstruis novan. Promenante en la ĉirkaŭaĵo mi rimarkis fekundan terenon – tie kreskantaj urtikoj estas konfirmsigno de tio. Subite min kaptis la ideo iniciati iun agadon tie. Unue mi pripensis kultivi mirtelojn. Sed tuj ekdubis pri la sukceso – bestoj, birdoj, malhonestaj homoj libere povus rikolti berojn. Tiam min atakis nova ideo – asparagoj. Tiutempe asparago estis relative nova kaj tre populara legomo en Litovio”, pri la apero de asparagejo rakontis ĝia fondinto.

Revinte pri natura trankvilo sed trovinte asparagojn kaj senfinajn laborojn sur asparaga kampo Enrika tute ne bedaŭras. „La laboro ja estas en la libera aero. Vi leviĝas kun la suno, aŭskultas la voĉojn de birdoj kaj laboras tion, kion vi ŝatas, kaj kreas ion plaĉan por aliaj homoj. Mi konstatis, ke fizika laboro estas la plej bona refreŝigo de la menso”, diras la instruistino kaj asparagistino.

Trimonata sezono

Ŝi rakontis, ke la asparaga sezono en Litovio komenciĝas en aprilo kaj daŭras ĝis la 24a de junio. Poste la plantoj devas trankvile kreski kaj fortigi siajn radikojn por alporti ankoraŭ pli bonan rikolton sekvontjare. Asparagoj povas esti semataj aŭ plantataj kiel plantidoj. Tamen la vojo de la semoj al la tablo estas tre longa – vi povos manĝi tiajn asparagojn nur post kvar jaroj. „La asparago estas kutime plantata en aprilo antaŭ varmiĝo de la vetero. Ĉi-jare mi plantis pliajn kvin mil plantidojn. Hodiaŭ mia asparagejo etendiĝas sur ĉirkaŭ du hektaroj”, diras la virino, kiu kultivas plurajn specojn de asparagoj. Ŝiaopinie, la plej bongustaj kaj popularaj estas la asparagoj Gijnlim [ĥejnlim], kiuj iom sugestas guston de aveloj kaj verdaj pizoj.

Frosto-defio

Granda defio por asparagkultivantoj estas printempaj frostoj, kiam la nokta temperaturo falas sub nulon. Tio en Litovio estas kutima fenomeno. Kiam frosto tuŝas junajn ŝosojn ili ne plu taŭgas por vendado. Necesas atendi, ĝis aperos novaj. La ideala asparago devas esti 15-20 cm longa kun bela fermita butonpinto. Kiam la vetero varmiĝas kaj venas tempo por rikolto, necesas labori preskaŭ senpaŭze de mateno ĝis vespero. Domaĝe, ke pasintjare aperis skaraboj de la specio Crioceris asparagi. Enrika ne uzas insekticidojn en sia agado. Tial ŝi devis forigi la skarabojn permane.

Asparago-kultivanto asertas, ke en la hodiaŭa Litovio la konkurado en la asparaga kampo forte kreskis. Samtempe multiĝis ankaŭ la manĝantoj. Konsumantoj printempe amase venas rekte al la bieno de Enrika por aĉeti la legomojn. Preskaŭ ĉiutage ŝi uzas asparagojn ankaŭ en sia kuirejo, kaj ŝi konas multajn manierojn por prepari ilin rapide kaj bonguste. „Laŭdire asparago estas la legomo de juneco, ĉar ĝia nutra valoro estas ege ampleksa: fero, kalcio, zinko, folia acido kaj multaj aliaj mikroelementoj, vitaminoj A, B, C, K, ankaŭ karbonhidratoj, proteinoj, t. e. ĉio, kion la korpo bezonas post la vintro”, ŝi konfirmis.

LAST

Laimius Stražnickas, akronime „last”, estas litova ĵurnalisto jam de 35 jaroj. Li esperantistiĝis en 1974 kaj estas kunlaboranto de MONATO ekde 1991.

La asparaga bieno de Enrika Karvelienė situas inter grandaj arbaroj en suda Litovio. Foto: ENRIKA KARVELIENĖ

Asparagoj ŝatas vento-protektatan kaj relative humidan grundon. Foto: ENRIKA KARVELIENĖ

La familio de asparago-kultivantoj printempe ĉiutage preparas manĝaĵojn el asparagoj. Foto: ENRIKA KARVELIENĖ

SLOVAKIO

Banko de amo

Homoj deponas diversajn aĵojn en banka trezorejo: monon, juvelojn, valorpaperojn, personajn havaĵojn ktp. En Slovakio eĉ amsentojn. Ĉu vi ne kredas tion?

Banka lásky (Banko de amo) troviĝas en la historia slovaka urbo Banská Štiavnica (ĉ. 170 km norde de Bratislavo), kiu en la pasinteco – danke al signifa minado de arĝento – estis konata ankaŭ kiel „arĝenta urbo”. En ĉi tiu urbo loĝis kaj laboris la slovaka poeto Andrej Sládkovič^1, kiu pere de sia grandioza lirika ampoemo Marína fariĝis konata, respektata kaj ŝatata.

Malfeliĉa amo

La ĉeftemo de la ampoemo baziĝas sur la granda sed malfeliĉa amo de la poeto al la lernejanino Marína Pischlová, filino de bonstata familio. Li enamiĝis al ŝi en 1839, sed Marína – laŭ peto kaj volo de sia patrino – edziniĝis al riĉa loka marcipanisto.

La ampoemo, kiu estis publikigita en 1846, konsistas el 2900 versoj. Laŭ literaturaj fakuloj ĝi estas la plej longa ampoemo en la mondo, kaj en aprilo 2017 ĝi estis oficiale registrita kiel monda rekordo ĉe World Record Academy (Akademio pri mondrekordoj). Ĝia granda forto kuŝas en tio, ke ĝi estas bazita sur realaj faktoj, kaj tiel ĝi estas multe pli forta kaj alloga ol, ekzemple, la fama fikcia tragedio Romeo kaj Julieto.

Muzeo de travivaĵoj kaj ammezurado

La malfeliĉa amo de la poeto estis ĉefimpulso por la fondo de nuntempa muzeo, kiu troviĝas en originala historia domo konstruita en la urbocentro meze de la 16a jarcento. En la domo Marína pasigis la plej grandan parton de sia vivo. En la lastaj tri jaroj ĉi tiun muzeon – aŭ pli ĝuste, domon de vera amo – vizitis pli ol 65 000 homoj el la tuta mondo.

Kion povas ĝui la vizitantoj? Dum 60-minuta restado la vizitantoj, por kiuj disponeblas dek gvidlingvoj, ĝuas romantikon, ridon, emocion ktp, kaj ili havas la ŝancon vidi interalie faksimilon de la manuskripto de la ampoemo Marína.

Parto de la ekspozicio estas nomata amo-mezurilo, t.e. aparato kapabla mezuri la potencon de la vera amo ĉe paroj, kiuj kuraĝe emas al tiaj mezuroj. La amantoj devas teni al si reciproke unu manon, kaj per speciala prenilo ĉe la alia mano ili ricevas amverson, kiu esprimas la potencon de ilia amo.

Trezorejo de amo

En la muzeo troviĝas ankaŭ trezorejo de amo, kiu estas kreita el la versoj de la ampoemo „Marína”. En la trezorejo estas 100 000 kestoj, kiujn kovras kopioj de la originala manuskripto de la poemo. En ili homoj el la tuta mondo povas konservi simbolojn de la propraj amoj aŭ feliĉo, ekz. fotojn de amatoj, amleterojn, kinejajn biletojn de la unua rendevuo aŭ aliajn personajn amtrezorojn.

1. Sládkovič (1820-1872) (propranome Andrej Braxatoris) estis slovaka evangelia pastro, elstara poeto de romantikismo, literatura kritikisto, publicisto kaj tradukisto.

Julius HAUSER
korespondanto de MONATO en Slovakio

Julius Hauser estas emerita ambasadoro de Slovakio. Li esperantistiĝis kiel memlernanto en 2010.

SERPENTOJ

Impona ĝardeno hejme

La 26-jaraĝa litova herpetologo Gerardas Paškevičius, ofte nomata la „ĝangala homo”, estas fervora bestoŝatanto. Hejme li havas veran bestoĝardenon. Sian bestaron li prezentis jene: „Nun mi havas dek kvar malsamajn speciojn de bestoj. Jen ili: ok serpentoj, du lacertoj – granda gerosaŭro (Gerrhosaurus major) kaj leoparda geko (Eublepharis macularius), du tarantuloj – granda brazila birdmanĝanto (Lasiodora parahybana) kaj viola birdmanĝanto (Tapinauchenius violaceus), formikejo, du kongaj bronzaj skaraboj (Pachnoda marginata), kiuj odoras kiel persikoj kaj giganta afrika heliko (Achatina fulica)”.

Intereso el la infaneco

Gerardas, kiu devenas de la urbo Ukmergė, diras, ke lia amo por bestoj naskiĝis en la infanaĝo. „Mi estis miskomprenata infano. Mi ne interesiĝis pri knabaj ludiloj, ne legis fabelojn. Min interesis nur la naturo – mi promenis tra la kampoj, herbejoj, arbaroj, sur la bordoj de granda lageto proksime al la domo kaj esploris diversajn skarabojn, krustacojn, rigardis naĝantajn ranidojn. Mi eĉ povis haltigi la aŭton, se sur la vojo mi vidis inan ranon. Ja en tiu rano estas kvazaŭ la tuta ranaro de la lageto.”

„La naturaj sekretoj estis por mi la plej interesa afero. Mi eĉ ne scias la kialon. Miaj gepatroj estas entreprenistoj kaj havas neniun rilaton kun naturo. Geamikoj de miaj gepatroj vizitante nian domon kaj vidante mian sindonon por la naturo nomis min ‚ĝangala homo’”, rakontis la juna viro.

Gerardas estis 9-jaraĝa, kiam li unue renkontis serpenton. „Tiutempe mi kaj miaj gepatroj feriis ĉe lago. Piedirante sur sabla monteto, mi rimarkis, kiel mi pensis tiutempe, fragilan angvison (Anguis fragilis), senkruran lacerton. Mi prenis ĝin en mian manon kaj ĝi subite siblis. Mi konstatis, ke mi prenis venenan serpenton, la ordinaran viperon (Vipera berus). Mi milde metis ĝin sur la teron kaj forkuris. Mi revenis al la dometo tute tremanta. Mi ne povis imagi, kial mane kaptita serpento ne mordis min. Tiam mi eksentis ankoraŭ pli profundan ligon kun la naturo”.

Reptilioj: mia amo

Gerardas konfesas, ke li precipe ŝatas reptiliojn. La unua ekzotika besto en lia hejmo aperis antaŭ kelkdek jaroj. Ĝi estis tajvana delikatvosta serpento (Elaphe taeniura), kiun kiel knabo li aĉetis en bestbutiko de sia urbo. Vidinte la belajn buntajn torditajn serpentojn en la terario kaj trovinte pliajn informojn pri ili en Interreto, li eksentis, ke li vere volas havi tiuspecan serpenton hejme. La gepatroj ne kontraŭis lian deziron. Ili diris nur, ke li mem devas ŝpari monon por tiu aĉetaĵo. La knabo rifuzis dolĉaĵojn kaj ĉiujn aliajn knabajn allogaĵojn, por ke li povu aĉeti la deziratan serpenton. Finfine bela ĉirkaŭ 60 centimetrojn longa besto aperis en la hejmo. La knabo nomis ĝin Rikis.

„La tiama simpatia serpenteto hodiaŭ estas jam 280 centimetrojn longa. Ĝi komforte sentas sin en kompanio de homoj. Kiam ĝi estis ankoraŭ juna kun granda plezuro ĝi emis gliti en manikon de mia ĉemizo aŭ pulovero, kiam mi sidis ĉe komputilo aŭ legis libron. Nun estante granda ĝi volonte tordiĝas apude kiam mi kun mia fianĉino sidas sur sofo kaj spektas filmon”.

Ne ĉiujn bestojn de sia nuna kolekto li mem aĉetis. „La ceterajn bestojn donacis por mi aliaj homoj. Ili diris, se mi ne prenos iliajn dorlotbestojn, ili rifuzos ilin alimaniere. Ne unufoje mi kun aliaj oficistoj de la Departemento pri Mediprotektado iris por kolekti eskapintajn aŭ forĵetitajn dorlotbestojn”, li aldonis. Escepta situacio okazis en majo 2017. Tiam la loĝantoj de kvartalo de Vilnius rimarkis probable venenan, ruĝan serpenton sub la balkono de loĝdomo. Gerardas, tiutempe ankoraŭ studento, estis alvokita por inspekti kaj kapti la reptilion. Evidentiĝis, ke temas pri amerika sinaloa 1 laktoserpento (Lampropeltis triangulum). Li prenis ĝin mane, metis en skatoleton kaj prenis ĝin hejmen. Post kelkaj tagoj li portis la serpenton en la bestĝardenon. Kelkajn monatojn poste, kiam ĝia mastro ne aperis, la laktoserpento ekloĝis en la terario de Gerardas.

Bestoj bezonas atenton

Laŭ aserto de Gerardas, bestoj, kiel homoj, bezonas atenton. Li diras, ke liaj dorlotbestoj jam rekonas lin kaj komprenas, ke ili ne estas en danĝero. „Mi elprenas miajn bestojn sufiĉe ofte. Mi neniam faras tion perforte. La konduto de besto indikas, ĉu ĝi volas tion. Ni diru, se besto ĵus satiĝis, estas en stato de haŭtoŝanĝo aŭ kaŝas sin, tio signifas, ke ĝi ne volas esti prenita. Tiam mi lasas ĝin en trankvilo. Ekzemple, iuj serpentoj glitas sur la manojn tuj kiam oni malfermas la terarian pordon, volante moviĝi, ekzerciĝi, ŝanĝi kaj esplori la ĉirkaŭaĵon”. Li aldonis, ke serpentoj neniam amos homon, ĉar tiu sento estas fremda por ili. Ilia plej granda amo-esprimo povas esti toleremo: la homa korpo estas taŭga por varmiĝi.

La spertulo pri bestoj klarigas, ke por teni ekzotikan beston hejme, unue necesas decidi, kian specion oni intencas aĉeti, kiel ĝi vivas en naturo, kion ĝi manĝas, kiel ĝi defendas sin. Gravas ankaŭ en la terario adapti la vivkondiĉojn al naturaj (temperaturo, humideco, luma diapazono, nutrado). Ekzemple, se gerosaŭro vivas en la sudana dezerto en Afriko, kie la sablo varmiĝas ĝis 50 gradoj, tio signifas, ke la terario bezonos enhavi sablon. Hejme kreskantaj bestoj ne estas kaptataj en libera naturo, sed estas bredataj en kaptiteco. Tial ili perfekte akceptas la kondiĉojn kreitajn en la terarioj. Reptilioj ne aktivas, ili estas tiaj ankaŭ en sovaĝa naturo – la tuta vivo de serpento povas pasi apud iu falinta ŝtipo. Do restarigi tiun ŝtipon hejme ne estas kompleksa tasko. La terario devas esti hermetika, ĉar reptilioj povas gliti tra ŝajne plej malgranda breĉo.

Alia grava elemento estas la grandeco de la terario. Ekzemple tigraj pitonidoj estas tre belaj, nur 60 cm longaj. Tamen en du jaroj ili kreskas ĝis du metroj, kaj en kvar jaroj – ĝis kvar, kaj okjara ino jam povas esti ses metrojn longa. Ofte homoj ne havas sufiĉe da spaco por tiaj bestoj kaj decidas forigi ilin. „Tio validas ankaŭ por akvaj testudoj. Komence ili egalas al la grandeco de 2-eŭra monero. Homoj admiras ilin, alportas hejmen kaj tenas ilin preskaŭ en florvazo. Poste tiu testudo kreskas ĝis 3 kg, multe fekas kaj malkomfortiĝintaj homoj finfine decidas ilin porti al riveroj, lagoj aŭ vartejoj”, diris la herpetologo.

Prelegoj

Kiel profesia biologo Gerardas ofte prelegas. Kontaktante kun la homoj li rimarkis, ke, kvankam serpentoj estas timigaj kreaĵoj, tamen pli ofte homoj timas araneojn. Kio provokas la timon? Laŭ li la timon probable provokas manko de scioj pri tiuj bestoj, des pli pro tio, ke oni kutime vidas ilin demonigitaj en televido aŭ aliaj kanaloj.

„Tamen la sperto montras, ke la plej popularaj ekzotikaj dorlotbestoj estas testudoj kaj araneoj, ilin sekvas lacertoj kiel igvanoj, kameleonoj, kiuj vivas nur kelkajn jarojn, kaj finas la liston serpentoj”, konfirmis Gerardas Paškevičius.

LAST
korespondanto de MONATO en Litovio

Laimius Stražnickas, akronime „last”, estas litova ĵurnalisto jam dum 35 jaroj. Li esperantistiĝis en 1974 kaj estas kunlaboranto de MONATO ekde 1991.

La „ĝangala homo” pleje ŝatas reptiliojn. Foto: GERARDAS PAŠKEVIČIUS

La unua ekzotika dorlotbesto de Gerardas estis tajvana delikatvosta serpento Elaphe taeniura. Foto: GERARDAS PAŠKEVIČIUS

Ekzotikaj bestoj de Gerardas Paškevičius. Foto: GERARDAS PAŠKEVIČIUS

1. Sinaloo: federacia subŝtato de Meksiko. (red.)

ĈINIO

Kamparanoj en urboj

Ĉinio havas socialisman politikan sistemon kaj liberan merkatan sistemon (iom similan al la kapitalisma), kaj antaŭ pli ol kvardek jaroj pli ol naŭdek elcentoj el la ĉinoj estis kamparanoj. Ili laboris en kamparo de sunleviĝo ĝis sunsubiro, kun vizaĝo al la tero kaj dorso al la ĉielo, kaj ili vivis malriĉan vivon en sia vilaĝo. Tamen, post aplikado de la politiko „Reformado kaj Pordomalfermo”, kelkaj milionoj da kamparanoj siatempe junaj forlasis sian hejmon (kiu situis precipe en relative malriĉaj regionoj) kaj komencis labori en urboj por ricevi pli multe da mono.

Per tiu mono ili konstruas novajn loĝdomojn en siaj vilaĝoj. Kiam ili perdas laborkapablon, ili deve reiras hejmen por pasigi sian maljunan vivon. Ili sendas siajn infanojn al pli bonaj lernejoj por ricevi pli bonan instruadon, kaj pro tio multaj el ili ne plu havas multe da mono.

Ĉu kamparano aŭ urbano?

Nuntempe tiuj homoj (kies nombro estas kelkdek milionoj) estas multaj en la urboj (ĉu grandaj, ĉu malgrandaj). Ili laboras tie, sed ne havas propran loĝdomon. Ili loĝas en luataj loĝejoj, kaj nur dum la Printempa Festo (la plej grava tradicia festo en Ĉinio) ili revenas al la propra vilaĝa domo por festi kun siaj familianoj.

Ili estas nek urbanoj nek kamparanoj, kaj ili ricevas la specialan nomon „kampara laboranto”.

XU Jinming
korespondanto de MONATO en Ĉinio

Xu Jinming estas emerita policisto, diplomito en armea universitato. Li laboris kiel tradukisto ĉe El Popola Ĉinio.

Eseoj

Medito pri La Paŝtisto de Hermas

La libro La Paŝtisto de Hermas estis unu el la plej popularaj en la kristana eklezio dum la dua, tria kaj kvara jarcentoj. Jam nur tial estas ĝojinde, ke ĝi nun – danke al traduko de Gerrit Berveling – legeblas en Esperanto.

Tiu libro estis originale verkita en la malnovgreka ĉirkaŭ la jaro 150, plej verŝajne en aŭ apud Romo. Poste la integra originala teksto perdiĝis. Sed la skribaĵo transdoniĝis en sia kompleta amplekso en latina kaj kopta tradukoj. La plej malnova latina versio datiĝas proksimume de la jaro 200, sed la kopta de la 4a jarcento. La libro estis unuafoje presita en la latina en la jaro 1513.

Mesaĝisto

La verko temas pri Hermas, viro, kiu en sia junaĝo estis vendita kiel sklavo al iu sinjorino Roda en Romo. La nomo „Hermas” ja okulfrape similas al la nomo „Hermes”, kiu en la greka-romia religio estas la mesaĝisto, kiu transdonas la ordonojn de la plej supera dio Zeŭso. Tamen „Hermas” estis tiutempe tute ordinara nomo. Ne estas do kaŭzo supozi, ke temas ĉi tie pri simbola nomo aŭ pseŭdonimo. La ampleksa teksto estas longa sinsekvo de detalaj priskriboj de diversaj vizioj kaj de iliaj interpretoj, kiujn Hermas ricevas de malsamaj revelaciantoj por fariĝi modela „sklavo de Dio” kaj taŭga ano de la Eklezio.

Al Hermas unue virinoj – simbolantaj la Eklezion – kaj poste la plej grava revelacianto, la anĝelo de la pento, la „Paŝtisto”, rakontas aferojn, kiujn Hermas sola ne povas kompreni, ĉar la rakontitaj paraboloj ne estas kompreneblaj sen fremda interpretado. La virinoj kaj la Paŝtisto do devas pacience aldoni al Hermas multajn klarigojn. Tio ege gravas, ĉar la virinoj kaj la Paŝtisto rakontas ĉion al Hermas ankaŭ por ke tiu poste rakontu plu ĉion al aliaj homoj. La revelacioj en tiu libro devas ja servi al necesa ĝenerala perfektigo de la Eklezio per persona pentado kaj spirita renoviĝo de ĝiaj adeptoj. La Eklezio estas tie plurfoje simboligita per konstruado de turo komence per taŭgaj kaj malpli taŭgaj ŝtonoj (t. e. adeptoj). Dum la konstruado maltaŭgaj ŝtonoj estas elprenataj dum taŭgaj utilaj ŝtonoj estas nove enmetataj La rakonto malkaŝas, ke la Eklezio (jam) tiam (en la 2a jarcento) ne estis perfekta kaj bezonegis spiritan plibonigon ...

Propraj nomoj

Okulfrape estas, ke oni tie parolas pri Dio aŭ la Patro kaj pri ties Filo, sed nenialoke uzas la nomojn Jesuo aŭ Kristo. Escepte de Mikaelo kaj de la Paŝtisto, ankaŭ la multaj anĝeloj ne havas propran nomon. La anĝelo de la pento estas nomata la „Paŝtisto”, ĉar li surhavas veston de paŝtisto. Tiun anĝelon sendas al Hermas la plej supera anĝelo, nome Mikaelo.

La libro enhavas entute 5 viziojn, 12 ordonojn kaj 10 parabolojn. Grava instruo de la Paŝtisto al Hermas ŝajnas al mi, ke dubado kolerigas Dion kaj ke Dio skurĝos ĉiun dubanton. Krome Dio faras rigoran selekton inter la homoj: purulojn li rekompencos per eterna vivo, dum aliajn li punos torture, plej kruele. Alia esenca mesaĝo estas, ke Dio kaj la Spirito loĝas en ĉiu homo, kiu amas la veron (p. 31 kaj 35).

Malĉasto

En la kvara ordono oni legas, ke malĉasto estas malbono kaj eĉ krimo. Malĉastante oni kulpas grandan pekon kaj „faras la morton por si mem” (p. 32). Tie oni krome ekscias, ke se edzino adultas, la edzo nepre devas ne plu vivi kun ŝi, se li ne volas fariĝi kunkulpa pri ŝia peko. Li ja devas divorci disde ŝi kaj resti sola, sen virino, sen seksa vivo. Nur se iam la eksedzino revenus post pentado, li devus reakcepti ŝin kaj havi denove seksumon kun ŝi. „Tiu regulo nepras, same por virino kaj viro” (p. 33). Mi persone dubas, ke Dio rigardas tiun ekskluzivecon en seksa vivo tiom decida por la spirita savo de homo.

Kolero

En la kvina ordono atentindas la diro, ke „en la kolereksplodoj loĝas la diablo” (p. 36). Koleriĝemo estas kondamninda. Same kondamninda estas „deziro pri virinoj” (p. 38). Tio povas perpleksigi la hodiaŭan leganton, kiu ŝatus scii, kiel donaci vivon al nova homo kaj samtempe plu „vivi antaŭ Dio” (p. 39). La leganto ricevas la konsternan impreson, ke koncipi bebon per natura metodo estas ago absolute diabla, ago nepre malbona ... Ĉu oni do ne faru bebon por nepre resti senpeka? Aŭ ĉu la Paŝtisto estas praa „antinatalisto”? Kiel konsoleton oni legu sur alia paĝo, ke Dio „ne memoras la malbonon kaj estas kompatema pri sia kreaĵo” (p. 42).

La Paŝtisto plurfoje eldiras severan, senkompatan minacon, nome ke se vi neglektas liajn ordonojn, vi ne nur ne saviĝos, sed ankaŭ „viaj infanoj” ne povos saviĝi. (Tion oni siatempe nomis en la germana Sippenhaft.) Tiun minacon la Paŝtisto diris al Hermas „ege kolere”, ŝanĝante sian formon, ke „neniu homo povis elteni lian koleron” (p. 49), kvankam antaŭe la sama Paŝtisto asertis, ke koleriĝemo estas malbona, diabla ... Evidentas do, ke li ne praktikas, kion li predikas. Laŭ la sama tono, la Paŝtisto rakontas, ke „la pekuloj estos bruligitaj, ĉar ili pekis kaj ne pentis; la paganoj estos bruligitaj, ĉar sian Kreinton ili ne rekonis” (p. 56).

En alia loko li diras, ke pekuloj estos torturataj kaj ke „kiom da tagoj iu vivas en sinplaĉo, tiom da jaroj li estos torturata” (p. 65). En sia 9a parabolo, li minacas denove dirante, ke „la apostatoj kaj perfidintoj de la eklezio estas komplete perditaj por Dio” (p. 73). Tiuj timigaj metodoj famegiĝis tra la posta historio de kristanaj eklezioj. Ankaŭ sufiĉe neĝentila kaj nehelpema fojfoje estas la Paŝtisto, kiam li diras al Hermas ekzemple: „Ekstreme aroganta vi estas en via demandado. Vi devus entute nenion demandi; ĉar se necesas, ke por vi klariĝos, ja klariĝos” (p. 59). Miaopinie la problemo por la povra Hermas estas, ke la paraboloj preskaŭ nekompreneblas kaj tial necesigas klarigon kaj interpretadon de revelacianto.

Plezuro

En la tuta libro la plej miriga parto por mi estas la 4a parabolo: ĝi ilustras, ke malobeante al strikta Dia ordono, oni tamen povas ricevi rekompencon de li ... Domaĝe por la homaro, ke Evo siatempe ne ricevis de Dio similan rekompencon pro sia kuraĝa sed aŭdaca sciemo, pro sia malobeo en la Paradizo! Ankaŭ miriga, tamen mult-rivela pri la spirito de tiu libro, estas la aserto de la Paŝtisto, ke ĉiu agado estas malutila (= malbona, diabla) por la homo, „se li grandplezure ĝin faras”, ke la homo „purigu sin de ĉiu deziro de ĉi tiu mondo” (p. 67) kaj ke „por tiuj, kiuj ne pentas, sed restas ĉe siaj plezuroj, la morto estas proksima” (p. 75). Oni komprenu el tio, ke plezuro ne plaĉas al Dio.

Malgraŭ la ĝuinda esperanta traduko de Gerrit Berveling, ni do nepre retenu nin kaj klopodu ne legi „grandplezure” la libron de Hermas por ne riski novan pekon kaj dian koler-atakon ... Kiel ajn: Se vi volas kompreni esencan sintenon de certaj nuntempaj kristaneklezianoj, tiu libro estas aparte mult-rivela kaj do nepre rekomendinda.

Benoît PHILIPPE

Benoît Philippe (1959), esperanta aŭtoro, doktoriĝis pri Esperanto, profesie instruas la francan en Dresdeno.

Hermas: La Paŝtisto. El la malnovgreka kaj la latina tradukis Gerrit Berveling. Eld. VoKo, Rijswijk, 2020. 104 paĝoj, broŝurita.

Turismo

SKOTLANDO

Vojaĝo al la Orkadoj

La Orkadoj (angle: Orkney; gaele: Arcaibh) konsistas el proksimume 70 insuloj, el kiuj 20 estas loĝataj. Male al la loĝantoj de la okcidentaj insuloj de Skotlando (la Hebridoj), la orkadanoj ne parolas la gaelan, sed havas sian propran orkadan dialekton, iom similan al la ŝetlanda. La orkada insularo situas 16 km norde de la plej norda parto de la skota ĉeftero.

La plej granda insulo nomiĝas Mainland. Ĝi havas areon de 523 km^2. La orkada arkipelago estas priloĝata dum almenaŭ 8500 jaroj – unue de triboj mezolitikaj kaj neolitikaj, kaj poste de la piktoj, supozeble prakelta popolo. En 1875 skandinavoj invadis kaj perforte aneksis ĝin al Norvegio. Tiu periodo en la historio de la Orkadoj estas plurfoje menciita en la Sagao de Njal (majstre esperantigita de Baldur Ragnarsson 1), kaj estas ankaŭ temo de la Orkneyinga Saga (Orkada sagao), alia gravega verko de la islanda literaturo.

La Orkadaj Insuloj estas precipe ebenaj kaj preskaŭ senarbaj, verdaj kaj fekundaj, kun plaĝoj kaj altaj marbordaj klifoj. La somera klimato estas ĝenerale milda. Tamen vintre estas ofte pluvoj kaj ventegoj. Ĉie sur la ĉefinsulo oni povas vidi etajn ŝetlandajn poneojn.

Historio de la Orkadoj

En la jaro 1472 la skota parlamento ree aneksis la insularon al la skota reĝlando pro la fakto, ke la doto por la fianĉino de la Reĝo Jakobo la Tria, Margareto de Danio, ne estis pagita. Ekde tiam la Orkadoj restas teritorio de Skotlando, sed estas loke administrataj kaj posedas (kiel Ŝetlando) sian propran flagon kun tipe skandinava krucformo.

Sur la Orkadoj troviĝas kelkaj el la plej antikvaj kaj plej bone konservitaj neolitikaj lokoj en Eŭropo, kiujn oni akceptis en la Liston de la Monda Kulturheredaĵo de Unesko.

Transporto

De Dublino ni flugis al Edinburgo, la bela skota ĉefurbo, kie ni pasigis tri interesajn tagojn, kaj per malpli granda aviadilo ni atingis flughavenon Kirkwall. De tie ni veturis buse al la centro de la urbo. Tie situas la Katedralo de Sankta Magnus, skandinava patrono de la Orkadoj. Poste ni veturis okcidenten (proksimume 45 minutojn) tra la tuta larĝeco de la insulego.

Kirkwall situas sur la orienta marbordo, kaj Stromness sur la okcidenta atlantika. La transporta sistemo sur la insularo estas bona kaj fidinda. Per buso oni facile atingas ĉiun parton de la ĉefinsulo kaj eĉ kelkajn aliajn sudajn insulojn, danke al digvojoj, sur kiuj estas ŝoseoj. Pli foraj insuloj posedas flughavenojn, do oni povas tien flugi de Kirkwall per eta aviadilo. Cetere estas pramŝipoj inter la diversaj insuloj, kaj ankaŭ inter la Orkadoj kaj la skota ĉeftero.

Digvojoj

Mi menciis la orkadajn digvojojn, kiuj estas konataj per la nomo Churchhill Barriers. La orkadaj insuloj ĉirkaŭas grandan maran areon – imagatan interinsulan mareton Scapa Floe. Dum la du mondmilitoj ĝi estis bazo de la brita mararmeo, kaj en 1919 germana milita ŝiparo estis intence dronigita en Floe. Dum la dua mondmilito por eviti eniron de la germana mararmeo, italaj militkaptitoj estis devigitaj konstrui barierojn por parte enŝlosi la „mareton”. La kaptitoj, inter kiuj estis itala artisto, petis permeson por konstrui kapelon. La rezulto estas belege dekoraciita kapeleto, kiu estas ankoraŭ prizorgata kaj ameme konservata. Laŭ onidiro pli da homoj vizitas la kapelon ol venas al la insularo por esplori la marmilitan historion (kvankam ne mankas militaj historiistoj inter tiuj, kiuj turismas en la Orkadoj).

Pitoreska urbeto Stromness

La urbeto Stromness estas pitoreska kaj la loĝantoj estas afablaj kaj gastamaj. Hodiaŭ ferocaj vikingoj tute mankas, kvankam pacemaj modernaj skandinavoj troviĝas inter la vizitantoj de la insularo. La manĝaĵo en Stromness estis freŝa kaj bongusta, precipe fiŝo kaj orkada fromaĝo. Pri nenio ni havis bezonon plendi kaj plene ĝuis nian mallongan restadon.

Por vizitantoj kaj turistoj abundas vidindaĵoj kaj allogaĵoj de la Orkadoj. Krom vidi la tieajn arkeologiajn lokojn, oni povas praktiki subakviĝadon, boatadon, fiŝkaptadon, piedvagadon, esploradon de la milita historio en muzeoj kaj surloke, studadon de la faŭno kaj flaŭro. La Orkadoj havas sian unikan specion de ronĝulo, la orkadan mikroton (kampomuson) – amuza pluŝa animaleto, kiu troviĝas en neniu alia loko, kvankam onidire la mikroto sur la kontinento havas similan genaron.

La Orkadoj ludis gravan rolon por la milita historio. Krom la graveco de Scapa Floe dum ambaŭ militoj, la Orkadoj kaj Ŝetlando estis implikitaj en la liberigo de Norvegio, post kiam ĝi estis invadita de la germanoj dum la dua milito. Pluraj norvegoj eskapis kaj vojaĝis al la du arkipelagoj en malgrandaj boatoj por rekrutiĝi en la brita armeo kaj en la libera norvega soldataro.

Homoj, kiuj ne interesiĝas pri historio aŭ preferas malpli da fizika aktivado ol la subĉiela, povas ĝui lokan festivalon, precipe la tradician Festivalon de Sankta Magnus, kiu okazas en majo.

La urbeto Stromness estas ne nur pitoreska pro ties mallarĝaj stratetoj, ŝtuparoj, marbordo, haveno, etaj butikoj kaj duonkaŝitaj ĝardenoj, sed ĝi famiĝas pro la surprize granda nombro da famuloj, kiuj naskiĝis aŭ iam loĝis tie – ekzemple John Rae, esploristo de Nord-Ameriko, kies statuo staras en la centro de Stromness.

Fine, parodiante la latinan frazon: Et in Arcadia ego (Mi estis ankaŭ en Arkadio), mi tre kontentas aserti Ni estis ankaŭ en la Orkad(i)o! Mi rekomendas ĝin!

Garbhan MACAOIDH
korespondanto de MONATO en Irlando

„Eta vojo” en la orkada dialekto. Foto: MOJA MAKAJ'

Kaŝita ĝardeno en Stromness. Foto: MOJA MAKAJ'

Havenaj domoj en Stromness. Foto: MOJA MAKAJ'

1. „Sagao de Njal”, eldonita de Flandra Esperanto-Ligo kaj akirebla de www.retbutiko.be kaj de ĉiuj bonaj librobutikoj.

Oklingva Proverbaro

Marko kaj Ludoviko Zamenhof

Per la eldono de la Oklingva Proverbaro Petro Desmet' kaj Flandra Esperanto-Ligo realigis la preskaŭ centjaran sonĝon de Ludoviko, kaj ankaŭ de Marko, Zamenhof. En la jaro 1910 Ludoviko eldonis sian „Proverbaro Esperanta”, kiu estis farita laŭ la „Frazeologio rusa-pola-franca-germana”, kiun la patro komencis eldoni en 1905, sed kiu, bedaŭrinde, pro la morto de la patro, neniam aperis en sia tuteco. Ludoviko preparis sian esperantan version surbaze de la kompleta manuskripto de la patro, kaj li klare skribas, ke la intenco estis, ke ĝi estu „eldonota poste kune kun la partoj en la aliaj kvar lingvoj”. En lia tempo – tiel li skribas – eldoni ĉiujn kvin partojn de la verko estis malfacile.

Pli ol 20 000 diversaj proverboj aperas en la prestiĝa libro kune kun interesaj dokumentoj kaj teksto pri ĝia historio. Aldonitaj al la originalaj kvin lingvoj rusa, pola, franca, germana kaj esperanta estas tri pliaj: nederlanda, hungara kaj latina, ĉi-lasta laŭ la deziro de Marko.

Eldonjaro: 2020
Fortike bindita, formato 155 x 215 mm, 543 + 114 paĝoj. ISBN: 978-9077-066683. Prezo ĉe FEL (inkluzive de la indekso): 39 eŭroj plus afranko.

Flandra Esperanto-Ligo, Lange Beeldekensstraat 169, 2060 Antwerpen, Belgio. Rete: www.retbutiko.be - retbutiko@fel.esperanto.be

Scienco

MEDICINO

Noveca medikamento kontraŭ hemoroidoj

Daŭras en Kubo esplorado pri medikamento en formo de supozitorio, kiu traktos akrajn hemoroidajn krizojn. La projekto okazas en la hospitalo Camilo Cienfuegos en Sancti Spritus, ĉefurbo de la samnoma provinco. La esplorado konsistas en la sekvado de pacientoj, kiuj uzis tiun novecan medikamenton.

Kuracilo vere unika

Alberto Arístides Artiles García, specialisto pri la homa kojlo, klarigas, ke fakuloj el la Centro de Genetika Inĝenierio kaj Biotekniko kreis novan medicinaĵon, kiun oni nun komencas produkti. „Konsiderante, ke la klinika simptomaro de akraj hemoroidoj kreas inflaman procezon, kiu kaŭzas la aperon en la sango de koagulaĵoj aŭ mikro-koagulaĵoj, oni pensis uzi rekombiniĝintan streptokinazon por disvolvi supozitorion, kiu povu trakti akrajn hemoroidojn” estis liaj deklaroj.

La fakulo klarigis, ke la fabrikado de la produkto (kies komerca nomo estas Proctokinasa) intencas lasi altajn kostojn flanken, do tiun proteinon oni ne aplikas per envejna vojo. Jen la graveco de tiu studado, kiu kontribuos validigi la fidindecon de kuracilo vere unika en la mondo. Fakuloj komparis la terapian efikecon de la nova produkto kun tiu de du usonaj medikamentoj vaste utiligataj en la internacia areno: Anusol HC (kontraŭinflama) kaj Preparación H (vazokonstrikta, kun la sama celo), kaj konstatis, ke Proctokinasa estas supera al ambaŭ.

Fakulaj klarigoj

„Por doni ideon, post nur 48-hora uzo de la supozitorio, inter 50 kaj 70 elcentoj de la fundamentaj simptomoj, pro kiuj la pacientoj venas en hospitalon (anus-rektuma doloro aŭ sangado), malaperas”, Artiles García sciigis. „Antaŭ la naŭa tago, pli ol 90 elcentoj de la malsanuloj resaniĝas, kaj nur tre malalta nombro el ili devas submetiĝi al kirurgia procedo por eltiri koagulaĵon.”

Estas necese klarigi, ke supozitorio estas preskribata nur tiam, kiam oni observas akrajn komplikaĵojn de la hemoroida malsano (tio povas esti hemoroidaj kongesto kaj trombozo), kaj ambaŭ povas ĉeesti samtempe ĉe malsanulo. Fojfoje eĉ paciento sana povas ekhavi kompleksan hemeroidon. La fakulo rimarkigis, ke aldone oni ne uzu ĝin por kuraci aliajn anusarektumajn afekciojn benignajn: hemoroidojn nekompleksajn, anusan fendeton, anus-rektumajn procezojn pusantajn precipe en ĵus-operaciitoj (post infekto estigita de streptokoko) aŭ en homoj, kiuj havas problemojn koagulajn. Li aldonis, ke ĝi ne estas kuracilo uzenda por trakti kojlan kaj rektuman kancerojn.

Atingeblaj rezultoj

Inter la rezultoj, kiujn oni atingas, kiam oni aplikas la medikamentojn, oni povas citi la rapidan redukton de la inflamo kaj de la doloro, sed ankaŭ la eliminon de sangokoagulaĵoj estiĝintaj ĉe la anusa regiono de paciento. En la nuna fazo, la novan kuracilon devas preskribi specialisto, ĉar la nura apero de sangada okazaĵo povas konfuzi; sekve la kuracisto devas konfirmi, ke iu paciento ja estas trafita de akra hemoroida krizo.

Juan Carlos MONTERO MEDINA

Medio

ORNITOLOGIO

Remalkovro post 170 jaroj

Indoneziaj ornitologoj kaj birdamantoj de la tuta mondo entuziasme ĝojkrias: ili remalkovris birdon, pri kiu oni kredis, ke ĝi jam formortis antaŭ pli ol 170 jaroj. Temas pri la birdo, kiu havas la sciencan nomon Malacocincla perspicillata.

Malkovro

La birdon malkovris du loĝantoj en la provinco Kalimantano (insulo Borneo, Indonezio). Muhammad Suranto kaj Muhammad Rizka Fauzan plukis arbarfruktojn en pluvarbaro proksime al sia hejmo pasintoktobre, kiam ili hazarde ekvidis nekonatan birdon. Ili sukcese kaptis kaj fotis ĝin kaj poste ellasis ĝin reen en la naturon. Pri sia malkovro ili tuj informis lokajn organizaĵojn por protektado de birdoj. Spertaj ornitologoj post reciprokaj konsultadoj konfirmis, ke temas pri Malacocincla perspicillata kun forta beko, ĉokoladbruna koloro kaj nigra strio tra la okulo.

Priskribo

La birdon unue science priskribis en 1850 la franca natursciencisto kaj ornitologo Charles-Lucien Bonaparte (1803-1857, nevo de la imperiestro Napoleono) surbaze de sekcita specimeno de unu birdo, kiun kaptis la germana geologo Carl Schwaner (1817-1851) dum siaj ekspedicioj en la 1840aj jaroj en la tiama Nederlanda Hindio. De tiam ĉi tiun kantobirdon ĉirkaŭis diversaj misteroj. Ankaŭ ĉiuj pliaj klopodoj de ornitologoj remalkovri ĝin malsukcesis, kaj tial la sola pruvo de ĝia ekzistado ĝis hodiaŭ restis nur unu muzea sekcita individuo kun helflava vitra okulo de la 19a jarcento.

Ĉi tiu rimarkinda malkovro montras, ke naturo ankoraŭ havas siajn sekretojn. Malgraŭ tio, ke la homaro pli kaj pli detruas ĝin, ĝi ĉiam povas agrable surprizi nin.

Detaloj pri la remalkovro kaj foto de la birdo estas publikigitaj en la oficiala bulteno pri aziaj birdoj (BirdingAsia). Pli da informoj haveblas anglalingve ĉe https://www.orientalbirdclub.org/club-news.

Julius HAUSER
korespondanto de MONATO en Slovakio

Julius Hauser estas emerita ambasadoro de Slovakio. Li esperantistiĝis kiel memlernanto en 2010.

Lingvo

SLOVENIO/IRLANDO

Ĉu eblas malami sian lingvon kaj preferi alian?

Oni rajtas suspekti, ke malmultaj homoj pensas ofte pri la idiomo, kiun ili ĉiutage parolas. Verŝajne ili simple kaj indiferente eligas vortojn kaj frazojn, kiujn ili lernis kiam ili estis infanoj, kun la aldono de hodiaŭaj slangaj esprimoj. Por tiuj, lingvo ne similas al muziko, ne estas io, pri kio oni aktive interesiĝas, kion oni amas aŭ malamas, kion oni admiras kaj kritikas. Nek ĝi estas temo de diskuto.

Iutage, antaŭ kelkaj monatoj, la verkanto veturis trajne kun la propra edzino al urbo situanta en okcidenta Irlando. Moja (ĉi tiu estas ŝia nomo) sidis apud du junaj virinoj, kiuj kune konversaciis en lingvo, kiun ŝi ne rekonis. Ŝi ja estas scivola persono, kiu neniam povas aŭdi nekonatan lingvon sen demandi la parolanton, pri kiu lingvo temas. Ĉi tio kaŭzas al la verkanto, kiu malŝatas esti entrudiĝema, iom da embaraso. Evidente la lingvo uzata de la junulinoj estis iu slava, ĉar rekoneblis la vorto pivo („biero”, unu el la plej ofte uzataj vortoj en Irlando), kaj sendube temis pri lingvo de lando, kiun ni neniam vizitis. La junulinoj, tre afable, respondis, ke la koncerna lingvo estas la slovena kaj ke ili devenas de Slovenio. Plie, unu el ili asertis, ke la slovena posedas unikaĵon, kiun oni nuntempe trovas nur en la klasikaj lingvoj, ne en aliaj modernaj idiomoj: en la slovena ekzistas ne nur du gramatikaj nombroj (singularo kaj pluralo), sed ankaŭ dualo. La verkanto provis mencii, ke duala nombro ja troviĝas ankaŭ en keltaj lingvoj, kiel la skot-gaela, sed tiu kunvojaĝantino ne aŭskultis.

Surprizo

Tamen, la junulinoj aldonis, ke ili ne tre ŝatas sian lingvon kaj ege preferas la anglan. Tio estigis grandan surprizon. Ĉu iu ajn kapablas malŝati sian gepatran lingvon kaj preferi aliulan? Poste, la verkanto rememoris alian konversacion kiun li havis kun la edzino de unu el la propraj familianoj. Malkiel la ceteraj parencoj, ŝi estas denaska irlandanino, sed, kiam oni parolis pri la prononco de la irland-gaela lingvo, ŝi respondis, iom malbonhumore, ke ŝi ja malamas la irlandan. Ŝi eĉ asertis, ke la hodiaŭa lingvo de Irlando estas la angla, ne la gaela. Fakte, kvankam ekzistas civitanoj de la tiel nomata Verda Insulo, kiuj amas sian lingvon, bele parolas ĝin kaj verkas prozon kaj poezion en ĝi, oni renkontas multajn homojn, kiuj ne ŝatas ĝin kaj ne volas paroli en ĝi. Kelkaj eĉ diras, ke ili malamegas ĝin.

Armeo

La kialo de tia sinteno estas bedaŭrinda, sed klarigebla. Fakte, estas du malsamaj kialoj. La unua estas la iama edukada sistemo en la Irlanda Respubliko. La dua estas la frua politikigo de la irlanda lingvo, ekde la naskiĝo de la Libera Ŝtato (nun Respubliko), kaj ties uzado fare de organizoj, kiaj la tiel nomata Irlanda Respublikisma Armeo (IRA), kiel ilo por antaŭenigi siajn politikajn celojn. El tiuj kaŭzoj de seniluziiĝo pri la lingvo, la unua estis la pli influhava. Ekde la sendependiĝo, edukado estis – kaj grandskale plu estas – efektiva monopolo de la Romkatolika Eklezio. Aliaj religiaj komunumoj posedis siajn proprajn lernejojn, sed temas pri malgrandaj minoritatoj. Ĝis antaŭ nelonge, laikaj kaj plurreligiaj lernejoj ne ekzistis en la tuta irlanda insulo. La plimulto de la lernejoj apartenis al la Kristanaj Fratoj kaj al monaĥinaj ordenoj. Kelkaj donis valoran servon al la nacio kaj bonkore traktis siajn lernejanojn, sed multaj estis tro severaj kaj foje kruelaj. Ne malofte, la Kristanaj Fratoj estis fanatikaj respublikistoj, kiuj instruadis pere de perforto kaj bato, punante knabojn, kiuj faris erarojn pri la irlanda gramatiko. (Ŝajnas, ke ili estis malpli rigoraj pri gramatikaj eraroj en la angla.) Krome, laŭ onidiro, en kelkaj monaĥinaj lernejoj kaj konventoj, la edukado estis preskaŭ tiom severa, kiom ĉe la Kristanaj Fratoj.

Skandaloj

En la lastaj jaroj de la 20a jarcento, oni rekonis kaj disvastigis informojn pri gravega fizika mistrakto kaj seksa perforto de infanoj kaj junuloj, pri kio estis akuzita granda nombro da religiuloj, precipe instruistoj en religiaj lernejoj kaj stabanoj ĉe infanvartejoj kaj ludlernejoj. Pro tiaj skandaloj, kaj pro la malĝoja sperto de multaj personoj, kiuj lernis sub tiaj kondiĉoj, la nacia lingvo estis asociita en iliaj mensoj kun malgajaj memoroj. Tial la bela indiĝena lingvo de tiu antikva „lando de bardoj kaj lertuloj”, kaj de kleruloj, kiuj pasinte disvastigis la kristanan civilizacion tra tuta Eŭropo, dum la frua mezepoko, iĝis malrespektata kaj malŝatata.

Kamparanoj

La sperto de parolantoj de aliaj keltaj lingvoj en Britio kaj Bretonio ne estis tre malsimila. (Pri la lingva politiko en Bretonio, vidu la libron de Fañch Broudic, L'interdiction du breton en 1902: une étape vers la Séparation, Spézet, Coop Breizh, 1996.) La verkanto memoras, ke li iam havis bretonan kolegon en radia dissendejo, kie ambaŭ laboradis. Li iutage demandis tiun, ĉu li parolas la bretonan lingvon. „Ne!”, li respondis malestime. „Tio estas nura dialekto!” Similajn asertojn oni antaŭe ofte aŭdis en Skotlando, sed feliĉe ne tiom hodiaŭ. En Skotlando kaj Kimrio, dum pluraj jarcentoj, la infanoj estis punataj, kiam ili parolis la gaelan kaj la kimran lerneje, kaj oni instruis al ili, ke tiuj lingvoj estas barbaraj idiomoj de sensciaj kamparanoj. Tio neeviteble kreis minuskomplekson inter la popoloj de tiuj landoj.

Filmo

La televido ĵus dissendis filmon pri du maljunulinoj de la San-popolo (ili estis antaŭe nomataj boŝmanoj kaj temas pri indiĝenoj de Namibio, en Sud-Afriko). Laŭŝajne, tiuj virinoj estas inter la lastaj parolantoj de iu lingvo de Namibio. Temas pri unu el la interesaj tiel nomataj klik- aŭ knal- lingvoj de Sud-Afriko. Malsame ol alilandaj homoj, kiuj ne aprezas sian propran lingvon, tiuj maljunulinoj decidis, ke ili ne permesos, ke tiu lingvo mortu. Do ili komencis instrui ĝin al la junaj generacioj, kaj la filmo montris klason de etaj San-infanoj, kiuj lernis prononci la malfacilajn sonojn de tiu endanĝerigita lingvo. Tio ŝajnas kuraĝa kaj imitinda ekzemplo, montrata de du simplaj maljunaj virinoj el supozeble „primitiva” tribo.

En la keltaj lingvoj estas la jena proverbo: „Lando sen lingvo estas lando sen animo”.

Garbhan MACAOIDH
korespondanto de MONATO en Irlando

Arto

La kato de Geluck ĉe la parizaj Elizeaj Kampoj

La kato ...

Kion ĉi tiu vorto elvokas en vi? Se vi estas literaturamanto, vi jam pensas pri Marjorie Boulton, ŝia amo al ĉi dombesto kaj la unua komencfrazo de ŝia verketo Dek du piedetoj: „Min havas kato. Tiu ĉi ne estas gramatika eraro.”

Poeziŝatanto, vi eble deklamas mense poemon de la franca poeto Charles Baudelaire el lia poemaro La floroj de l' malbono. En ĝi, tri versaj verkoj havas kiel titolon la nomon de la kutime ŝatata besto, du singulare kaj unu plurale. Unu estas esperantigita de Kalman Kalocsay:

Al mia ama brust'! Sed la kruelajn

Ungojn retiru, bela kato [...]

Du aliajn tradukojn ni ŝuldas al Gaston Waringhien:

En mia cerbo jam promenas,

Kiel en sia ĉambro varma,

Kat' bela, forta, dolĉa, ĉarma. [...]

kaj:

Amantoj fervorkoraj, doktuloj morrigidaj

Tute egale amas en ties maturplejo

La fortajn mildajn katojn, orgojlojn de l' loĝejo,

Simile frido-timajn, simile hejmo-sidajn.[...]

Ĉi-lasta ekzistas ankaŭ en traduko de Serĝo Elgo (Georges Lagrange).

La Kato de Geluck

Sed eble vi interesiĝas ankaŭ – aŭ eĉ pli – pri aliaj artoj: desegnado, pentrado, skulptado ...? Tiam verŝajne interesos vin ekscii pri tio, kio okazis en Parizo, ĉe la avenuo Elizeaj Kampoj: tie la belga artisto Philippe Geluck ekspoziciis skulptaĵojn pri sia konata kato, kiujn li kreis laŭ krokizoj siaj, helpe de aliaj belgaj artistoj kaj metiistoj. Temis pri dudek bronzaĵoj tri metrojn altaj, 800 ĝis 1200 kilogramojn pezaj, kiuj reprezentas la heroan figuron, pintorelan kaj diknazan, bildstrie aperintan unuafoje en 1983 en la belga ĵurnalo

Le Soir.

Jen kiel la aŭtoro priskribas la originon de sia kato: „Iam, mi desegnis plenridetantan Sinjorinon Kato sur la kovrilo de mia geedziĝa dankkarto, kaj ene de ĝi videblis Sinjoro Kato, kiu ŝin rajdis. Ĉio tiel komenciĝis! Iom poste, kiam Le Soir petis, ke mi inventu figuron, mi memoris pri la dankkarto. La besteto iĝis mia proparolanto, kvazaŭ aktoro, por kiu mi skribas skeĉojn! Fakte, alia mio. Tra ĝi, mi liberiĝas. Mi fojfoje ludas per la fajro, sed tio estas mia humurista rolo!”

Geluck profitas sian kreaĵon, sian alimemon, por vehikli siajn proprajn ideojn, ĉu politikajn (plejofte maldekstrulajn), ĉu religiajn (daŭre kontraŭklerikajn), ĉu sociajn (ĉiam progresemajn).

La Kato en Parizo

Sub la titolo La Kato vagas, la skulptaĵoj celas unue gajigi la preterpasantojn. „Per ĉi tiuj dudek verkoj, mi esperas doni al la publiko ĝojon, ridemon kaj ian surrealisman poezion, kian ni ŝatas en Belgio”, diris Philippe Geluck.

Sed la artisto havas alian pli seriozan celon: per siaj humuraj pozoj kaj situacioj – jen ludante fluton, jen dispremante aŭtomobilon („Ĉi-foje temas pri veturilo frakasita de kato”, diris Geluck), jen dancante vestita per jupeto – lia kato humure alpaŝas profundajn sociajn temojn: Atlaso portanta ĉielan globuson plenplenan je plastaj boteloj, Sankta Sebastiano martire trapikita de krajonoj, alude al la viktimoj de la atenco kontraŭ la ĵurnalistoj de la semajna gazeto Charlie-Hebdo ktp. Tiun arteventon oni planis unue okazigi en aprilo 2020, sed ĝi estis prokrastita pro la nuna pandemio.

Kun masko ornamita de trafa esprimo, „Via rideto mankas al mi”, Geluck klarigas: „Mi ege esperas, ke ĉi tiu ekspozicio anoncos la remalfermon de la kulturejoj, muzeoj, kinejoj ... Tio venos.”

La Kato vagos

Post Parizo, la dudek katoj vojaĝos tra la tuta Francio – al deko da urboj, i.a. Bordeaux, Caen, Lille, Mulhouse, Marseille – kaj revenos al Bruselo en 2022. Se vi intencas akiri unu el la skulptaĵoj, se vi pretas pagi inter 300 000 kaj 400 000 eŭrojn, ne prokrastu tion kaj rapidu, ĉar 16 el 20 jam vendiĝis. Tion farante, vi ne riĉigos Geluck sed partoprenos en la financado de onta Muzeo de la Kato, kiun la artisto ŝatus krei en 2024 en Bruselo.

Polemiko pri la Kato

Tiu muzeo troviĝos proksime de la Reĝa Palaco, centre de Bruselo, kaj disvastiĝos sep-etaĝe sur 4000 m 2. Kvankam ĝia konstruo ankoraŭ ne ekis, peticio kontraŭ ĝi kunigas jam preskaŭ 5000 subskribintojn. Ĝin iniciatis du artistoj, Denis De Rubber kaj Sandrine Morgante, kiuj riproĉas al la projekto ĝian celon: „ĉefe promocii la verkaron de Philippe Geluck”. Ili bedaŭras, ke la brusela konsilio ne preferas vidigi aliajn artverkojn de la Reĝa Muzeo, kiuj kaŝe dormas en deponejo de la muzeo, sed tiujn de Geluck.

Philippe Geluck ne komprenas la polemikon: „Tiu muzeo nomiĝos Muzeo pri la Kato kaj Humura Desegnarto. Mi intencas disvolvi tri fakojn: unu pri mia Kato, kiu utilos kiel allogilo, alian kiu gastigos portempajn ekspoziciojn dediĉitajn al famaj desegnistoj kiel Jean Bosc, Sempé, Siné, Saul Steinberg aŭ Pierre Kroll. Kaj estos loko dediĉita al la kata graveco en la historio kaj kulturo de la homaro.”

Li sentas sin „profunde vundita” pro la peticio kaj asertas: „Se oni trovos pli bonan uzcelon por la konstruaĵo, mi retiriĝos kaj rezignos pri la projekto.”

Kiu fine venkos? Ĉu la oponantaro al la muzeo aŭ ĉu la Geluck-a Kato? Afero daŭrigota ...

Pascal VILAIN
korespondanto de MONATO en Francio

Pascal Vilain estas emerita instruisto. Li aktivas en sud-orienta Francio kiel sekretario de la federacio Esperanto-Provenco kaj redaktoro de ĝia samnoma gazeto.

Veturilo frakasita de la Kato. Foto: ALEKS KADAR

Martira Kato. Foto: ALEKS KADAR

La Kato promenas. Foto: ALEKS KADAR

Literaturo

RAKONTO

Plej granda nacio

Ĉi tiu rakonto estas parte aŭtenta, kaj parte fikcia. Kio estas vera, kaj kio malveras, ne tre interesas la bonajn loĝantojn de Bailenambeann.

Bailenambeann [baljenamjan] estas trankvila kampara urbeto en Irlando. Kutime nenio grava okazas tie, sed en la sepdekaj jaroj de la pasinta jarcento alvenis fremdulo, kiu nomiĝis Albisturo Kvinke. Kiam oni demandis, de kie li devenas, li diris, ke li estas ĉiliano. Li ne klarigis la originon de sia stranga nomo. Laŭŝajne Albisturo fuĝis al Irlando kun grupo de ĉiliaj rifuĝintoj, kiu eskapis de la persekutado fare de la diktatoro generalo Pinochet. Albisturo rakontis, ke kiam li estis juna studento, li registris sin por fari specialan kurson en Bonaero. En tiu jaro (1973) okazis la puĉo kontraŭ Salvador Allende, la demokrate elektita prezidanto de Ĉilio. Ŝajnas, ke iutage, tuj antaŭ tiu ŝtatrenverso, Albisturo renkontis sur strato en la argentina ĉefurbo iun anglan instruiston, kun kiu li konatiĝis en Santiago. Tiu viro, kiu estis tre dekstra konservativulo kaj tute ne ŝatis la socialisman Allende, kontente diris al Albisturo, ke baldaŭ la usona registaro instigos la forigon de la ĉilia prezidanto. Poste tio fakte okazis, malgraŭ tio, ke Allende estis demokrate elektita. Albisturo, kune kun grupoj de siaj universitataj kolegoj en Bonaero, kiuj konsistis el kaj argentinanoj kaj ĉilianoj, provis vojaĝi al Santiago por marŝante apogi la ĉiliajn studentojn, kiuj tiam surstrate manifestaciis kontraŭ la puĉo. Nur Albisturo sukcesis trapasi la landlimon, kaj tuj li estis arestita. Feliĉe, influhava amiko de lia patro ebligis lian liberigon, kaj Albisturo sukcesis veni al Irlando, kie li ricevis azilon.

Grupo de ĉiliaj rifuĝintoj jam loĝis en la sud-irlanda urbo Port Láirge, kaj li aliĝis al ili. En tiu urbo li sukcesis trovi taŭgan, kvankam modestan postenon.

Post pluraj jaroj en la sudo, li emeritiĝis kaj translokiĝis al Bailenambeann, kie li, pro sia simpatia karaktero, baldaŭ estis akceptita de la loĝantaro.

Pro la kovim-viruso Albisturo dum preskaŭ tuta jaro apenaŭ povis forlasi la domon, sed feliĉe, danke al la ĝenerala vakcinado kontraŭ la viruso, li lastatempe povis ricevi limigitan nombron da vizitantoj en sia hejmo.

Pasintsomere la vetero estis sufiĉe bona por ebligi, ke li sidu en la ĝardeno, do lia amiko Pat Breathnach [branaĥ], kiu en pli normalaj tempoj venadis ĉiujaŭde por babili kaj trinki glason da biero, iutage decidis spiti la viruson kaj refoje viziti la hejmon de Albisturo. Do la duopo troviĝis trankvile sidante sub la ombro de la pomarboj en lia ĝardeno. Kune, laŭkutime, ili klopodis solvi la pli gravajn problemojn de la mondo, kaj filozofiis pri la signifo de la homa ekzisto.

Pat komencis la konversacion.

– Mi ne tro ŝatis la lastan prezidanton de Usono, sed mi esperis, ke la nova – laŭŝajne milda kaj modesta sinjoro – estos malpli pretendema ol lia antaŭulo. Tamen, kiam li estis en Eŭropo por la pinta konferenco, li asertis, ke nun lia lando estas refoje la Gvidanto de la mondo. Laŭ mia opinio tio ŝajnis iom pretendema.

Albisturo interrompis:

– Aĥ! Haltu, Pat!! Sed ĉu li ne pravis? Usono estas ja la plej potenca kaj influhava el la nacioj, do li rajtas almenaŭ nomi sin ĉefo de la demokrata okcidento.

– Absolute ne, mia kara Albisturo! – respondis Pat. – Usono estas tre vasta lando kun impona forto, sed la terminoj „granda” kaj „grava” tute ne rilatas al dimensioj aŭ milita potenco. Napoleono estis homo de malalta staturo, tamen la historiistoj rigardas lin granda viro.

– Napoleono ankaŭ posedis grandan kaj potencan armeon.

– Malprave ... Pri Napoleono, jes, ja. Sed tio estas senrilata ĉikanaĵo. Mi iam legis libron, kiu rakontis, ke en Afriko estas grupo de tribanoj, kies dio estas eta insekto kiel grilo, tamen por ili ĝi estas potenca diaĵo.

– Ni ne parolas pri izolitaj tribanoj, sed pri civilizitaj popoloj kiel ni.

– Ĉu vi scias, kiu nacio estas la plej granda el ĉiuj? – demandis Pat.

– Jes, – diris Albisturo. – Ĉinio, aŭ eble Rusio.

– Malprave! Tio estas Irlando.

– Stultaĵo! Kiel vi povas aserti, ke eta insuleto je la okcidenta ekstremaĵo de Eŭropo estas grava aŭ granda?

– Facile. Unue, Irlando estas la nacio, kiu savis tutan Eŭropon de barbarismo kaj establis la civilizacion. Tio estas pruvita. Ĉu vi ne legis la libron de Thomas Cahill Kiel la irlandanoj savis la civilizacion? Tiu libro furoras en Usono. Cahill rakontas, kiel la sanktulo Patriko instruis alfabetigon kaj kleron ĉi tie en Irlando, kreante la kondiĉojn, kiuj igis nian landon „insulo de sanktuloj kaj kleruloj”, konservante la okcidentan kulturon en epoko, dum la barbaroj svarmis tra Eŭropo. Tiel la kontinento evoluis de la klasika roma periodo al la mezepoka.

– Ĉu tio ne estas troigo?

– Absolute ne! Sen la irlandanoj tiu transformado ne estus ebla. La irlandaj monaĥoj kaj skribistoj kopiis manuskriptojn de grekaj kaj latinaj verkistoj, kaj paganaj kaj kristanaj. Samtempe Eŭropo estis perdanta por ĉiam siajn bibliotekojn kaj kleradon. Irlandaj klerikoj kaj kleristoj eliris por kunporti tiun kulturon al la tuta kontinento.

– Kiuj, ekzemple?

– La irlanda sanktulo Kolumbo civilizis Skotlandon. De la eta insulo Iona, la kristana kulturo disvastiĝis al norda Anglio, danke al homoj kiel sankta Aidano, al Svislando per sankta Galo, al Italio per sankta Kolumbano, kaj tiel plu, kaj tiel plu. Finfine, la kristana civilizacio kaj ties kulturo atingis eĉ la forajn landojn de Rusio kaj Skandinavio.

Albisturo ridetis.

– Ĉu ankaŭ al la amerika kontinento?

Pat kapjesis.

– Kompreneble!

– Sed la tiel nomataj kristanaj nacioj faris multe da damaĝo en Ameriko. Ili mistraktis la indiĝenojn, ŝtelis ilian teritorion, kaj detruis iliajn proprajn kulturojn.

– Konsentite, sed pri tio ne kulpis la mezepokaj irlandanoj.

– Kaj kion vi diras pri la modernaj irlandanoj?

Pat ridis.

– Rigardu, estas preskaŭ neniu lando en la mondo, en kiu ĉiujare ne estas festo por la nacia tago de Irlando, la tago de sankta Patriko. Oni celebras ĝin en Novjorko, Berlino, Parizo, Moskvo, eĉ en Pekino! Tio ne okazas en iu ajn alia nacia tago. Nur en la irlanda!

– Fakte, kiam mi vojaĝas, mi surpriziĝas pro la fakto, ke en ĉiu lando, kiun mi vizitis, estas irlanda trinkejo, kie oni povas trinki glason da irlanda portero.

– Brave, amiko Albisturo! Vi ja pruvis, ke Irlando estas grava lando! Eĉ pli notinda estas tio, ke la verko, kiu plej influis la mondan literaturon, estas la romano Uliso de la irlanda aŭtoro James Joyce.

– Ĉu la unua kaj plej influhava romano ne estis Don Kiĥoto de Cervantes?

– Eble iam. Sed mi parolas pri la moderna literaturo.

Albisturo ridis.

– Bone, Pat. Vi konvinkis min. Do ni kune konsentas, ke Irlando estas la plej grava nacio en la mondo. Unu el la plej grandaj herooj de mia lando, Ĉilio, estis irlandano, nome, Bernardo O'Higgins. Krome la fondinto de la mararmeo de Argentino estis alia irlandano, admiralo Brown.

– Sed mi devas foriri. Dankon pro la trinkaĵo kaj ĝis revido!

Bedaŭrinde, baldaŭ post tiu renkontiĝo Albisturo diris al Pat, ke li intencas reiri al Ĉilio por pasigi la reston de sia vivo kune kun siaj familianoj. Li rakontis, ke kiam li estis tre juna viro, li enamiĝis al indiĝena knabino, kiu poste naskis infanon, kies patro estis Albisturo.

Kiam Albisturo faris novan hejmon en Irlando kaj finfine trovis bone pagatan postenon, li sendis monon al Ĉilio, por ke la filo povu studi en universitato. La filo diplomitiĝis kiel juristo, kaj decidis dediĉi sin al la misio plibonigi la vivkondiĉojn kaj statuson de la indiĝena popolo de sia patrino. Albisturo estas nun tro maljuna por kunlabori en tiu misio, sed almenaŭ li esperas povi doni moralan apogon al la filo. Al ambaŭ ni deziras feliĉon kaj sukceson!

Garbhan MACAOIDH

Anoncetoj

Retbutiko renovigita

Retbutiko.be donas al vi multe pli da serĉ-ebloj ol antaŭe. Vi povas tuj serĉi el la adres-trabo de via foliumilo (Firefox, Chrome, Explorer, Safari ktp). Ekzemple tajpinte retbutiko.be/trovu/Steele vi tuj trovos ĉiujn verkojn de Trevor Steele, tajpinte retbutiko.be/trovu/politiko vi trovos ĉiajn verkojn pri politiko, aŭ post tajpado de retbutiko.be/trovu/internacia vi trovos ĉiujn verkojn kun la vorto „internacia” en la titolo. Elprovu tuj kiel facile tio estas!

Naturista vivo

Naturista vivo, la ilustrita revuo por nudistoj/naturistoj/nudnaĝantoj. Belaj koloraj fotoj. Senpaga provekzemplero. La revuo aperas 4-foje jare, sur 16 paĝoj. Internacia Naturista Organizo Esperantista. Adreso: Jozsef Nemeth, HU-8531 Ihász, Fö u. 41/5. Rete: Jozefo.nemeth@gmail.com.

Kolofono de la magazino MONATO

MONATO, internacia magazino sendependa pri politiko, ekonomio kaj kulturo en la internacia lingvo Esperanto; fondinto: Stefan Maul; 41a jarkolekto; aperas principe la 15an de ĉiu monato, escepte de aŭgusto; abontarifo varias laŭlande.

MONATO havas 103 korespondantojn kun kunlaborkontrakto en 45 landoj kaj abonantojn en 73 landoj; aperas nur originale en Esperanto verkitaj artikoloj (ne tradukoj).
La enhavo de la artikoloj ne nepre kongruas kun la opinio de l' eldonejo; artikoloj el MONATO povas esti libere kopiitaj aŭ tradukitaj por nekomercaj celoj, se oni mencias la fonton.

eldonejo:
Vlaamse Esperantobond v.z.w. (Flandra Esperanto-Ligo), Lange Beeldekensstraat 169, B-2060 Antwerpen, Belgio; telefono: + 32 3 234 34 00; retpoŝto: eldonejo@monato.be; Skype: fel-monato; BE0419 028 122 - RPR Antwerpen.

retejo: www.monato.be

sociaj retejoj:
• Facebook: http://eo-eo.facebook.com/revuo.Monato
• Instagram: RevuoMonato
• Jutubo: https://www.monato.be/jutubo
• Telegramo: https://monato.telegramo.org
• Twitter: @FEL_Antverpeno

honora ĉefredaktoro:
Stefan Maul

ĉefredaktoro:
Paŭl Peeraerts, chefredaktoro@monato.be.

redaktoroj:
• Arto: Claude Nourmont-Moon, Luksemburgo, arto@monato.be.
• Ekonomio: Roland Rotsaert, Belgio, ekonomio@monato.be.
• Eseoj: Paŭl Peeraerts, Belgio, chefredaktoro@monato.be.
• Historio: Trevor Steele, Aŭstralio, historio@monato.be.
• Hobio: Evgeni Georgiev, Aŭstrio, hobio@monato.be.
• Komputado: Edmund Grimley Evans, Britio, komputado@monato.be.
• Leteroj: Paŭl Peeraerts, Belgio, leteroj@monato.be.
• Libroj: Boris Kolker, Usono, libroj@monato.be. Noto: Librorecenzojn oni ne sendu al la redaktoro proprainiciate. La kunlaborantoj ricevos la recenzopetojn kaj la librojn de la eldonejo.
• Lingvo: Roberto Pigro, Kipro, lingvo@monato.be.
• Literaturo: Trevor Steele, Aŭstralio, literaturo@monato.be.
• Medio: Krys Williams, Britio, medio@monato.be.
• Moderna vivo: Norberto Díaz Guevara, Kubo, moderna_vivo@monato.be.
• Politiko: Alexander Shlafer, Usono, politiko@monato.be.
• Scienco: Roberto Pigro, Kipro, scienco@monato.be.
• Spirita vivo: Alberto García Fumero, Kubo, spirita_vivo@monato.be.
• Turismo: Evgeni Georgiev, Aŭstrio, turismo@monato.be.

lingvaj reviziantoj:
Edmund Grimley Evans, Jens S. Larsen, Rob Moerbeek, Brian Moon, Fransoazo Noireau, Manolo Parra, Andrej Peĉënkin, Anna kaj Mati Pentus, António W. de Ruijter.

faktokontrolanto:
André Ruysschaert
grafiko:
Ferriòl Macip, Zep Armentano (papera kaj PDF-versioj), Paŭl Peeraerts (aliaj versioj).

Abontarifo de MONATO kaj La Jaro

Post la landonomo sekvas la valutokodo, kaj poste 5 sumoj. La unua sumo estas la surfaca abontarifo de MONATO, la dua sumo estas la aera abontarifo de MONATO, la tria sumo estas la abontarifo de la ciferecaj versioj de MONATO, la kvara sumo estas la tarifo de la agendo kaj enciklopedieto LA JARO senditaj triaklase (malrapide) kaj la kvina sumo estas tiu de LA JARO sendita unuaklase (rapide).

Lando de la paganto MONATO LA JARO
surface aere bite 3a kl. 1a klaso

Argentino EUR 37 40 22,20 6,90 9,90
Aŭstralio AUD 97 102 58,20 11,30 16,20
Aŭstrio EUR 59 62 35,40 6,90 9,90
Belgio EUR 59 62 35,40 6,90 9,90
Bosnio-Herc. EUR 37 40 22,20 6,90 9,90
Brazilo EUR 37 40 22,20 6,90 9,90
Britio GBP 54 57 32,40 6,20 8,90
Bulgario EUR 37 40 22,20 6,90 9,90
Ĉeĥio EUR 51 54 30,60 6,90 9,90
Ĉinio EUR 37 40 22,20 6,90 9,90
Danio DKK 440 465 264 51 74
Estonio EUR 42 45 25,20 6,90 9,90
Finnlando EUR 59 62 35,40 6,90 9,90
Francio EUR 59 62 35,40 6,90 9,90
Germanio EUR 59 62 35,40 6,90 9,90
Grekio EUR 59 62 35,40 6,90 9,90
Hispanio EUR 59 62 35,40 6,90 9,90
Hungario HUF 15000 16000 9000 2450 3600
Irlando EUR 59 62 35,40 6,90 9,90
Islando EUR 59 62 35,40 6,90 9,90
Israelo EUR 53 56 31,80 6,90 9,90
Italio EUR 59 62 35,40 6,90 9,90
Japanio JPY 7980 8500 4788 870 1270
Kanado CAD 92 96 55,20 10,70 15,40
Kipro EUR 51 54 30,60 6,90 9,90
Koreio EUR 53 56 31,80 6,90 9,90
Kostariko EUR 37 40 22,20 6,90 9,90
Kroatio EUR 42 45 25,20 6,90 9,90
Latvio EUR 42 45 25,20 6,90 9,90
Litovio EUR 42 45 25,20 6,90 9,90
Luksemburgo EUR 59 62 35,40 6,90 9,90
Malto EUR 51 54 30,60 6,90 9,90
Nederlando EUR 59 62 35,40 6,90 9,90
Norvegio NOK 640 670 384 75 106
Nov-Zelando NZD 105 111 63 12 18
Pollando PLN 190 200 114 31 44
Portugalio EUR 53 56 31,80 6,90 9,90
Rusio EUR 37 40 22,20 6,90 9,90
Serbio EUR 37 40 22,20 6,90 9,90
Slovakio EUR 42 45 25,20 6,90 9,90
Slovenio EUR 51 54 30,60 6,90 9,90
Sud-Afriko EUR 53 56 31,80 6,90 9,90
Svedio SEK 640 670 384 75 105
Svislando CHF 82 88 49,20 9 14
Usono USD 78 82 46,80 8 13

Aliaj landoj: Petu la tarifon de la landa peranto, aŭ, se tiu ne ekzistas, de la eldonejo: Flandra Esperanto-Ligo, Lange Beeldekensstraat 169, B-2060 Antwerpen. Telefono +32 32 34 34 00; Retpoŝto financo@fel.esperanto.be

Personoj loĝantaj en ŝtatoj kun malforta ekonomio kaj kiuj ŝatus aboni al MONATO, sed ne povas pro financaj problemoj, povas peti subvencion de la Abonhelpa Fonduso de MONATO.

Rabatoj: Por trijara abono ekzistas rabato de 5 %; por kvinjara abono de 10 %.

Kiel pagi vian abonon?

Rekte al la eldonejo ...

• Per via FEL-konto.
• El Eŭropo al IBAN-konto de Flandra Esperanto-Ligo, BE66 0000 2653 3843 (BIC-kodo BPOTBEB1), Bpost, 1000 Brussel.
• Per Visa (sed ne Visa Electron) aŭ Mastercard. Sendu la numeron, la 3 ciferojn de la kreditkarta kromnumero kaj la validodaton tra nia sekura servilo: https://www.esperanto.be/fel/mon/abonilo.php.
• Per PayPal al konto financo@fel.esperanto.be.
• Per bankĉeko tratita je belga banko en eŭroj. Aldonu 15 eŭrojn pro la bankkostoj. Bv. noti, ke personaj ĉekoj ne plu estas akceptataj en Belgio.

aŭ pere de peranto ...

• Aŭstra: Leopold Patek, Martinstr. 104/38, 3400 Klosterneuburg. Pĉk. IBAN AT80 6000 0000 0712 7744. Rete: aon.913548977@aon.at
• Belga: Vlaamse Esperantobond, Lange Beeldekensstraat 169, B-2060 Antwerpen (IBAN BE66 0000 2653 3843 BIC BPOTBEB1). Rete: financo@fel.esperanto.be
• Bosnia kaj hercegovina: Esperanto-Ligo, Kralja Tvrtka 19 (Pf. 452), 71000 Sarajevo. Konto: 338-900-220-635-2698 Rete: info@esperanto.ba
• Brazila: Brazila Esperanto-Ligo, SDS Ed. Venâncio III Sala 301/303, Brasília - DISTRITO FEDERAL, 70393-902. Rete: bel-abonservo@esperanto.org.br
• Brita: Viv O'Dunne, Esperanto-Asocio de Britio, Esperanto House, Station Road, Barlaston,Stoke-on-Trent, ST12 9DE, Britio. Rete: eab@esperanto.org.uk
• Ĉeĥa: Pavel Polnický, Lidická 939/11, 290 01 Poděbrady III, tel. 723 672 335. Konto banko: Equa bank - 101 953 9617/6100. Rete: polnickypavel@seznam.cz
• Ĉina: Trezoro Huang Yinbao, Esperanto-Centro, Jingchuan-Xian Jinqiao Guoji, 744300 Pingliang, Ĉinio. Poŝtel.: +86 18893316800. Rete: trezoro@qq.com
• Dana: Revuservo de DEA, Arne Casper, Bryggervangen 70, 4. Tv., DK-2100 København Oe. Poŝtel.: +45 21 40 84 87. Rete: arnecasper@yahoo.com
• Estona: Ahto Siimson, Kastani vk.12-11, Paikuse alev, Pärnu maakond, EE-86602. Rete: ahto.siimson@esperanto.ee
• Finna: Paula Niinikorpi, Esperanto-Asocio de Finnlando
• Franca: Unuiĝo Franca por Esperanto, 4 bis, rue de la Cerisaie, F-75004 Paris (IBAN FR76 4255 9000 0941 0200 1388 731 BIC CCOPFR-PPXXX). Rete: esperanto-france@esperanto.org
• Germana: Esperanto-Buchversand Dr. Wolfgang Schwanzer, Pfarrer-Seeger-Str. 9, D-55129 Mainz. Rete: wolfgang.schwanzer@esperanto.de
• Hispana: Pedro A. Garrote Escribano, C/Las Mercedes, 5-5º-C, 47006 Valladolid. Rete: hisperanto.uea@gmail.com
• Irlanda: Esperanto-Asocio de Irlando, 9 Templeogue Wood, Dublin 6W. Rete: noviresp@eircom.net
• Islanda: Islanda Esperanto-Federacio, Pósthólf 1081, IS-101 Reykjavík. Rete: esperant@ismennt.is
• Israela: Jehoŝua Tilleman, 97-A Dereĥ-Akko, IL-2637324 Kirjat Mockin. Rete: b48705544@013.net. Telefone: (04) 8 70 55 44
• Itala: Itala Esperanto-Federacio, Via Villoresi 38, I-20143 Milano (pĉk.: 37312204). Rete: feisegreteria@esperanto.it
• Japana: Japana Esperanto-Instituto, Wasedamati 12-3, Sinzyuku-ku, Tokio 162-0042. esperanto@jei.or.jp
• Kanada: Kanada Esperanto-Asocio, p/a Raymond Brisebois, kasisto, 414-110 Grand Ave. London, ON N6C 1L8. Rete: rjlbca@yahoo.ca
• Kataluna: Kataluna Esperanto-Asocio, Apartat 1008, E-08204 Sabadell. Rete: perado@esperanto.cat
• Korea: Korea Esperanto-Asocio, 464-ho, 217 Toegye-ro, Jung-gu, Seulo 04558. Rete: kea@esperanto.or.kr
• Kostarika: Hugo Mora, Apartado 606-1250, Escazú. Rete: miaumiau@ice.co.cr
• Kroata: Kroata Esperantista Unuiĝo, Sveti Duh 130, HR-10000 Zagreb. Rete: marija.belosevic@zg.t-com.hr
• Litova: Laimius Strażnickas, LEA, a.k. 178, LT-01003 Vilnius-C, Litovio. Rete: laimiuslt@gmail.com
• Luksemburga: LEA, 2, om Klaeppchen, 5682 Dalheim (pĉk.: CCPLULL IBAN LU50 1111 0089 3612 0000). Rete: brian.moon@gmx.com
• Norvega: NEL, Olaf Schous vei 18, NO-0572 Oslo. Rete: oficejo@esperanto.no
• Nov-Zelanda: David Dewar, PO Box 35-849 Browns Bay, Auckland 0753 Nov-Zelando. Rete: gddewar@ihug.co.nz
• Pola: Danuta Leyk, ul. Miedzyborska 117 m 8, PL-04-013 Warszawa, konto 06-1020-1156-0000-7102-0036-6328 ĉe PKO BP XV O/Wwa. Rete: dankaleyk@gmail.com
• Portugala: Portugala Esperanto-Asocio / Associação Portuguesa de Esperanto Praceta Humberto Delgado, 1-B Monte Abraão PT-2745-318 Queluz SNT. Rete: portugala@esperanto.web.pt
• Ruslanda: Halina Gorecka, RU-236039 Kaliningrad, ab. ja. 1205, Ruslando. Rete: sezonoj@kanet.ru
• Serba: Zoran Čirić, Branka Miljkoviča 14, 18000 Niš, poŝtel. +381-63-7200 616. Rete: zciric2@gmail.com
• Slovaka: Peter Baláž - ESPERO, Víťazná 840/67A, SK-958 04 Partizánske, Slovakio +421 902203369. Rete: petro@ikso.net
• Slovena: Kroata Esperantista Unuiĝo, Sveti Duh 130, HR-10000 Zagreb. Rete: marija.belosevic@zg.t-com.hr
• Sud-Afrika: Colin Beckford, C2 Plaza Hill, 3 Bower Road, Wynberg, 7800. Rete: cbeckford@telkomsa.net
• Sveda: Sveda Esperanto-Federacio, c/o Leif Holmlund, Kågevägen 40 B, SE-931 38 Skellefteå. Rete: svenska@esperantoforbundet.se
• Svisa: Christoph Scheidegger, Im Schleedorn 6, CH-4224 Nenzlingen, ĝirkonto 40-52 612-7 Basel. Rete: ch_scheidegger@bluewin.ch
• Usona: Esperanto-USA, 91-J Auburn St #1248, Portland ME 04103. Tel.: +1 510 653 0998, Fakso: +1 510 653 1468. Rete: eusa@esperanto-usa.org

Enhavo

- Politiko

- KONFERENCOJ

- GLOBSEK: restarigo de la mondo

- Mallonge

- Sirio

- Moderna vivo

- SOCIO

- Silentiĝis filmprincidino cindrulino

- AGRIKULTURO

- Asparaga magio

- SLOVAKIO

- Banko de amo

- SERPENTOJ

- Impona ĝardeno hejme

- ĈINIO

- Kamparanoj en urboj

- Eseoj

- Medito pri La Paŝtisto de Hermas

- Turismo

- SKOTLANDO

- Vojaĝo al la Orkadoj

- Oklingva Proverbaro

- Scienco

- MEDICINO

- Noveca medikamento kontraŭ hemoroidoj

- Medio

- ORNITOLOGIO

- Remalkovro post 170 jaroj

- Lingvo

- SLOVENIO/IRLANDO

- Ĉu eblas malami sian lingvon kaj preferi alian?

- Arto

- La kato de Geluck ĉe la parizaj Elizeaj Kampoj

- Literaturo

- RAKONTO

- Plej granda nacio

- Anoncetoj

- Retbutiko renovigita

- Naturista vivo

- Kolofono de la magazino MONATO

- Abontarifo de MONATO kaj La Jaro

- Kiel pagi vian abonon?

- Rekte al la eldonejo ...

- aŭ pere de peranto ...